मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण अयोध्याकाण्ड सर्ग 16

वाल्मीकि रामायण अयोध्याकाण्ड सर्ग 16 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

स तत् अन्तः पुर द्वारम् समतीत्य जन आकुलम् ।प्रविविक्ताम् ततः कक्ष्याम् आससाद पुराणवित् ॥२-१६-१॥

श्लोक 2

प्रास कार्मुक बिभ्रद्भिर् युवभिर् मृष्ट कुण्डलैः ।अप्रमादिभिर् एक अग्रैः स्वनुरक्तैः अधिष्ठिताम् ॥२-१६-२॥

श्लोक 3

तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्र पाणीन् स्वलम्कृतान् ।ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्य् अध्यक्षान् सुसमाहितान् ॥२-१६-३॥

श्लोक 4

ते समीक्ष्य समायान्तम् राम प्रिय चिकीर्षवः ।सह भार्याय रामाय क्षिप्रम् एव आचचक्षिरे ॥२-१६-४॥

श्लोक 5

प्रतिवेदितम् आज्ञाय सूतम् अभ्यन्तरम् पितुः ।तत्र एव आनाययाम् आस राघवः प्रिय काम्यया ॥२-१६-५॥

श्लोक 6

ते राममुपसम्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः ।सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाचचक्षिरे ॥२-१६-६॥

श्लोक 7

प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यम्तरम् पितुः ।तत्रैवानाययामास राघवः पियकाम्यया ॥२-१६-७॥

श्लोक 8

तम् वैश्रवण सम्काशम् उपविष्टम् स्वलम्कृतम् ।दादर्श सूतः पर्यन्के सौवणो स उत्तरच् चदे ॥२-१६-८॥

श्लोक 9

वराह रुधिर आभेण शुचिना च सुगन्धिना ।अनुलिप्तम् पर अर्ध्येन चन्दनेन परम् तपम् ॥२-१६-९॥

श्लोक 10

स्थितया पार्श्वतः च अपि वाल व्यजन हस्तया ।उपेतम् सीतया भूयः चित्रया शशिनम् यथा ॥२-१६-१०॥

श्लोक 11

तम् तपन्तम् इव आदित्यम् उपपन्नम् स्व तेजसा ।ववन्दे वरदम् बन्दी नियमज्ञो विनीतवत् ॥२-१६-११॥

श्लोक 12

प्रान्जलिस् तु सुखम् पृष्ट्वा विहार शयन आसने ।राज पुत्रम् उवाच इदम् सुमन्त्रः राज सत्कृतः ॥२-१६-१२॥

श्लोक 13

कौसल्या सुप्रभा देव पिता त्वम् द्रष्टुम् इच्चति ।महिष्या सह कैकेय्या गम्यताम् तत्र माचिरम् ॥२-१६-१३॥

श्लोक 14

एवम् उक्तः तु सम्हृष्टः नर सिम्हो महा द्युतिः ।ततः सम्मानयाम् आस सीताम् इदम् उवाच ह ॥२-१६-१४॥

श्लोक 15

देवि देवः च देवी च समागम्य मद् अन्तरे ।मन्त्रेयेते ध्रुवम् किम्चित् अभिषेचन सम्हितम् ॥२-१६-१५॥

श्लोक 16

लक्षयित्वा हि अभिप्रायम् प्रिय कामा सुदक्षिणा ।सम्चोदयति राजानम् मद् अर्थम् मदिर ईक्षणा ॥२-१६-१६॥

श्लोक 17

सा प्रहृष्टा महाराजम् हितकामानुवर्तिनी ।जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेस्सुता ॥२-१६-१७॥

श्लोक 18

दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह ।सुमम्त्रम् प्राहिणोद्दूत मर्थकामकरम् मम ॥२-१६-१८॥

श्लोक 19

यादृशी परिषत् तत्र तादृशो दूताअगतः ।ध्रुवम् अद्य एव माम् राजा यौवराज्ये अभिषेक्ष्यति ॥२-१६-१९॥

श्लोक 20

हन्त शीघ्रम् इतः गत्वा द्रक्ष्यामि च मही पतिः ।सह त्वम् परिवारेण सुखम् आस्स्व रमस्य च ॥२-१६-२०॥

श्लोक 21

पति सम्मानिता सीता भर्तारम् असित ईक्षणा ।आद्वारम् अनुवव्राज मन्गलानि अभिदध्युषी ॥२-१६-२१॥

श्लोक 22

राज्यम् द्विजातिभिर्जुष्टम् राजसूयाभिषेचनम् ।कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत् ॥२-१६-२२॥

श्लोक 23

दीक्षितम् व्रतसम्पन्नम् वराजिनधरम् शुचिम् ।कुरङ्गपाणिम् च पश्यन्ती त्वाम् भजाम्यहम् ॥२-१६-२३॥

श्लोक 24

पूर्वाम् दिशम् वज्रधरो दक्षिणाम् पातु ते यमः ।वरुणः पश्चिमामाशाम् धनेशस्तूत्तराम् दिशम् ॥२-१६-२४॥

श्लोक 25

अथ सीतामनुज्ञाप्य कृतकौतुकमगLअः ।निश्चक्राम सुमन्त्रेण सह रामो निवेशनात् ॥२-१६-२५॥

श्लोक 26

पर्वतादिव निष्क्रम्य सिम्हो गिरिगुहाशयः ।लक्ष्मणम् द्वारिसोऽपश्यत् प्रह्वञ्जलिपुटम् स्थितम् ॥२-१६-२६॥

श्लोक 27

अथ मध्यमकक्ष्यायाम् समागच्छत् सुहृज्जनैः ।स सर्वान् अर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च ॥२-१६-२७॥

श्लोक 28

ततः पावक सम्काशम् आरुरोह रथ उत्तमम् ।वैयाघ्रम् पुरुष्व्या घो राजितम् राजनम्दनः ॥२-१६-२८॥

श्लोक 29

मेघनादमसम्बाधम् मणिहेमविभूशितम् ।मुष्णन्तम् इव चक्षूम्षि प्रभया हेम वर्चसम् ॥२-१६-२९॥

श्लोक 30

करेणु शिशु कल्पैः च युक्तम् परम वाजिभिः ।हरि युक्तम् सहस्र अक्षो रथम् इन्द्रैव आशुगम् ॥२-१६-३०॥

श्लोक 31

प्रययौ तूर्णम् आस्थाय राघवो ज्वलितः श्रिया ।स पर्जन्यैव आकाशे स्वनवान् अभिनादयन् ॥२-१६-३१॥

श्लोक 32

निकेतान् निर्ययौ श्रीमान् महा अभ्रात् इव चन्द्रमाः ।चत्र चामर पाणिस् तु लक्ष्मणो राघव अनुजः ॥२-१६-३२॥

श्लोक 33

जुगोप भ्रातरम् भ्राता रथम् आस्थाय पृष्ठतः ।ततः हल हला शब्दः तुमुलः समजायत ॥२-१६-३३॥

श्लोक 34

तस्य निष्क्रममाणस्य जन ओघस्य समन्ततः ।ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसन्निभाः ॥२-१६-३४॥

श्लोक 35

अनुजग्मुस्तदा रामम् शतशोऽथ सहस्रशः ।अग्रतश्चास्य सन्नद्धाश्चन्दनागुरुभूषिताः ॥२-१६-३५॥

श्लोक 36

खड्गचापधराः शूरा जग्मुराशम्सवो जनाः ।ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम् ॥२-१६-३६॥

श्लोक 37

सिम्हनादाश्च शूराणाम् तदा शुश्रुविरे पथि ।हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिः समन्ततः ॥२-१६-३७॥

श्लोक 38

कीर्यमाणः सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिम्दमः ।रामम् सर्वानवद्याण्ग्यो रामपिप्रीषया ततः ॥२-१६-३८॥

श्लोक 39

वचोभिरग्र्यैर्हर्म्यस्थाः क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे ।नूनम् नन्धिति ते माता कौसल्या मातृनन्दन ॥२-१६-३९॥

श्लोक 40

पश्यन्ती सिद्धयात्रम् त्वाम् पित्र्यम् राज्यमुपस्थितम् ।सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीताम् सीमन्तिनीम् वराम् ॥२-१६-४०॥

श्लोक 41

अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम् ।तया सुचरितम् देव्या पुरा नूनम् महत्तपः ॥२-१६-४१॥

श्लोक 42

रोहिणीव शशाङ्केन रामसम्योगमाप या ।इति प्रासादशृङ्गेषु प्रमदाभिर्नरोत्तमः ॥२-१६-४२॥

श्लोक 43

शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः ।स राघवः तत्र कथा प्रलापम् ।शुश्राव लोकस्य समागतस्य ।आत्म अधिकारा विविधाः च वाचः ।प्रहृष्ट रूपस्य पुरे जनस्य ॥२-१६-४३॥

श्लोक 44

एष श्रियम् गच्चति राघवो अद्य।राज प्रसादात् विपुलाम् गमिष्यन् ।एते वयम् सर्व समृद्ध कामा।येषाम् अयम् नो भविता प्रशास्ता ॥२-१६-४४॥

श्लोक 45

लाभो जनस्य अस्य यद् एष सर्वम् ।प्रपत्स्यते राष्ट्रम् इदम् चिराय ।स घोषवद्भिः च हयैः सनागैः ।पुरह्सरैः स्वस्तिक सूत मागधैः ॥२-१६-४५॥

श्लोक 46

स घोषवद्भिश्च हयैः सनागैः ।पुरस्सरैः स्वस्तिकसूतमागधैः ।महीयमानः प्रवरैः च वादकैः ।अभिष्टुतः वैश्रवणो यथा ययौ॥२-१६-४६॥

श्लोक 47

करेणु मातन्ग रथ अश्व सम्कुलम् ।महा जन ओघैः परिपूर्ण चत्वरम् ।पभूतरत्नम् बहुपण्यसम्चयम् ।ददर्श रामो विमलम् महापथम् ॥२-१६-४७॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ