मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण अयोध्याकाण्ड सर्ग 18

वाल्मीकि रामायण अयोध्याकाण्ड सर्ग 18 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

स ददर्श आसने रामः निषण्णम् पितरम् शुभे ।कैकेयी सहितम् दीनम् मुखेन परिशुष्यता ॥२-१८-१॥

श्लोक 2

स पितुः चरणौ पूर्वम् अभिवाद्य विनीतवत् ।ततः ववन्दे चरणौ कैकेय्याः सुसमाहितः ॥२-१८-२॥

श्लोक 3

राम इति उक्त्वा च वचनम् वाष्प पर्याकुल ईक्षणः ।शशाक न्Rपतिर् दीनो न ईक्षितुम् न अभिभाषितुम् ॥२-१८-३॥

श्लोक 4

तत् अपूर्वम् नर पतेर् द्Rष्ट्वा रूपम् भय आवहम् ।रामः अपि भयम् आपन्नः पदा स्प्Rष्ट्वा इव पन्नगम् ॥२-१८-४॥

श्लोक 5

इन्द्रियैः अप्रह्Rष्टैअः तम् शोक सम्ताप कर्शितम् ।निह्श्वसन्तम् महा राजम् व्यथित आकुल चेतसम् ॥२-१८-५॥

श्लोक 6

ऊर्मि मालिनम् अक्षोभ्यम् क्षुभ्यन्तम् इव सागरम् ।उपप्लुतम् इव आदित्यम् उक्त अन्Rतम् Rषिम् यथा ॥२-१८-६॥

श्लोक 7

अचिन्त्य कल्पम् हि पितुस् तम् शोकम् उपधारयन् ।बभूव सम्रब्धतरः समुद्रैव पर्वणि ॥२-१८-७॥

श्लोक 8

चिन्तयाम् आस च तदा रामः पित्R हिते रतः ।किम्स्विद् अद्य एव न्Rपतिर् न माम् प्रत्यभिनन्दति ॥२-१८-८॥

श्लोक 9

अन्यदा माम् पिता द्Rष्ट्वा कुपितः अपि प्रसीदति ।तस्य माम् अद्य सम्प्रेक्ष्य किम् आयासः प्रवर्तते ॥२-१८-९॥

श्लोक 10

स दीनैव शोक आर्तः विषण्ण वदन द्युतिः ।कैकेयीम् अभिवाद्य एव रामः वचनम् अब्रवीत् ॥२-१८-१०॥

श्लोक 11

कच्चिन् मया न अपराधम् अज्ञानात् येन मे पिता ।कुपितः तन् मम आचक्ष्व त्वम् चैव एनम् प्रसादय ॥२-१८-११॥

श्लोक 12

अप्रसन्नमनाः किम् नु सदा मां प्रति वत्सलः ।विवर्ण वदनो दीनो न हि माम् अभिभाषते ॥२-१८-१२॥

श्लोक 13

शारीरः मानसो वा अपि कच्चित् एनम् न बाधते ।सम्तापो वा अभितापो वा दुर्लभम् हि सदा सुखम् ॥२-१८-१३॥

श्लोक 14

कच्चिन् न किम्चित् भरते कुमारे प्रिय दर्शने ।शत्रुघ्ने वा महा सत्त्वे मात्RRणाम् वा मम अशुभम् ॥२-१८-१४॥

श्लोक 15

अतोषयन् महा राजम् अकुर्वन् वा पितुर् वचः ।मुहूर्तम् अपि न इच्चेयम् जीवितुम् कुपिते न्Rपे ॥२-१८-१५॥

श्लोक 16

यतः मूलम् नरः पश्येत् प्रादुर्भावम् इह आत्मनः ।कथम् तस्मिन् न वर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते ॥२-१८-१६॥

श्लोक 17

कच्चित् ते परुषम् किम्चित् अभिमानात् पिता मम ।उक्तः भवत्या कोपेन यत्र अस्य लुलितम् मनः ॥२-१८-१७॥

श्लोक 18

एतत् आचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिप्Rच्चतः ।किम् निमित्तम् अपूर्वो अयम् विकारः मनुज अधिपे ॥२-१८-१८॥

श्लोक 19

एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना ।उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः ॥२-१८-१९॥

श्लोक 20

न राजा कुपितो राम व्यसनम् नास्य किम्चन ।किम्चिन्मनोगतं त्वस्य त्वद्भयान्नाभिभाषते ॥२-१८-२०॥

श्लोक 21

प्रियम् त्वामप्रियम् वक्तुम् वाणी नास्योपपर्तते ।तदवश्यम् त्वया कार्यम् यदनेनाश्रुतम् मम ॥२-१८-२१॥

श्लोक 22

एष मह्यम् वरम् दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च ।स पश्चात्तप्यते राजा यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥२-१८-२२॥

श्लोक 23

अतिसृज्य ददानीति वरम् मम विशाम्पतिः ।स निरर्थं गतजले सेतुम् बन्धितुमिच्छति ॥२-१८-२३॥

श्लोक 24

धर्मूलमिदम् राम विदितम् च सतामपि ।तत्सत्यम् न त्यजेद्राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा ॥२-१८-२४॥

श्लोक 25

यदि तद्वक्ष्यते राजा शुभम् वा यदि वाऽशुभम् ।करिष्यसि ततः सर्वमाख्यामि पुनस्त्वहम् ॥२-१८-२५॥

श्लोक 26

यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते ।ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति ॥२-१८-२६॥

श्लोक 27

एतात्तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम् ।उवाच व्यथितो रामस्ताम् देवीम् नृपसन्निधौ ॥२-१८-२७॥

श्लोक 28

अहो धिङ्नार्हसे देवि पक्तुं मामीदृशं वचः ।अहम् हि वचनात् राज्ञः पतेयम् अपि पावके ॥२-१८-२८॥

श्लोक 29

भक्षयेयम् विषम् तीक्ष्णम् मज्जेयम् अपि च अर्णवे ।नियुक्तः गुरुणा पित्रा न्Rपेण च हितेन च ॥२-१८-२९॥

श्लोक 30

तत् ब्रूहि वचनम् देवि राज्ञो यद् अभिकान्क्षितम् ।करिष्ये प्रतिजाने च रामः द्विर् न अभिभाषते ॥२-१८-३०॥

श्लोक 31

तम् आर्जव समायुक्तम् अनार्या सत्य वादिनम् ।उवाच रामम् कैकेयी वचनम् भ्Rश दारुणम् ॥२-१८-३१॥

श्लोक 32

पुरा देव असुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव ।रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महा रणे ॥२-१८-३२॥

श्लोक 33

तत्र मे याचितः राजा भरतस्य अभिषेचनम् ।गमनम् दण्डक अरण्ये तव च अद्य एव राघव ॥२-१८-३३॥

श्लोक 34

यदि सत्य प्रतिज्ञम् त्वम् पितरम् कर्तुम् इच्चसि ।आत्मानम् च नर रेष्ठ मम वाक्यम् इदम् श्Rणु ॥२-१८-३४॥

श्लोक 35

स निदेशे पितुस् तिष्ठ यथा तेन प्रतिश्रुतम् ।त्वया अरण्यम् प्रवेष्टव्यम् नव वर्षाणि पन्च च ॥२-१८-३५॥

श्लोक 36

भरतस्त्वभिषिच्येत यदेतदभिषेचन्म् ।त्वदर्थे विहितम् राज्ञा तेन सर्वेण राघव ॥२-१८-३६॥

श्लोक 37

सप्त सप्त च वर्षाणि दण्डक अरण्यम् आश्रितः ।अभिषेकम् इमम् त्यक्त्वा जटा चीर धरः वस ॥२-१८-३७॥

श्लोक 38

भरतः कोसल पुरे प्रशास्तु वसुधाम् इमाम् ।नाना रत्न समाकीर्णम् सवाजि रथ कुन्जराम् ॥२-१८-३८॥

श्लोक 39

एतेन त्वां नरेन्द्रोयम् कारुण्येन समाप्लुतः ।शोकसंक्लिष्टवदनो न शक्नोति निरीक्षितुम् ॥२-१८-३९॥

श्लोक 40

एतत्कुरु नरेन्ध्रस्य वचनं रघुनन्दन ।सत्यन महता राम तारयस्व नरेश्वरम् ॥२-१८-४०॥

श्लोक 41

इतीव तस्यां परुषम् वदन्त्याम् ।नचैव रामः प्रविवेश शोकम् ।प्रविव्यधे चापि महानुभावो ।राजा तु पुत्रव्यसनाभितप्तः ॥२-१८-४१॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ