मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण अयोध्याकाण्ड सर्ग 46

वाल्मीकि रामायण अयोध्याकाण्ड सर्ग 46 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

ततः तु तमसा तीरम् रम्यम् आश्रित्य राघवः ।सीताम् उद्वीक्ष्य सौमित्रिम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥२-४६-१॥

श्लोक 2

इयम् अद्य निशा पूर्वा सौमित्रे प्रस्थिता वनम् ।वन वासस्य भद्रम् ते स न उत्कण्ठितुम् अर्हसि ॥२-४६-२॥

श्लोक 3

पश्य शून्यानि अरण्यानि रुदन्ति इव समन्ततः ।यथा निलयम् आयद्भिर् निलीनानि मृग द्विजैः ॥२-४६-३॥

श्लोक 4

अद्य अयोध्या तु नगरी राज धानी पितुर् मम ।सस्त्री पुम्सा गतान् अस्मान् शोचिष्यति न सम्शयः ॥२-४६-४॥

श्लोक 5

अनुरक्ता हि मनुजा राजानम् बहुभिर्गुणैः ।त्वाम् च माम् च नरव्याघ्र शत्रघ्नभरतौ तथा ॥२-४६-५॥

श्लोक 6

पितरम् चानुशोचामि मातरम् च यशस्विनीम् ।अपि वानौध भवेताम् तु रुदन्तौ तावभीक्ष्णशः ॥२-४६-६॥

श्लोक 7

भरतः खलु धर्म आत्मा पितरम् मातरम् च मे ।धर्म अर्थ काम सहितैः वाक्यैः आश्वासयिष्यति ॥२-४६-७॥

श्लोक 8

भरतस्य आनृशम्सत्वम् सम्चिन्त्य अहम् पुनः पुनः ।न अनुशोचामि पितरम् मातरम् च अपि लक्ष्मण ॥२-४६-८॥

श्लोक 9

त्वया कार्यम् नर व्याघ्र माम् अनुव्रजता कृतम् ।अन्वेष्टव्या हि वैदेह्या रक्षण अर्थे सहायता ॥२-४६-९॥

श्लोक 10

अद्भिर् एव तु सौमित्रे वत्स्याम्य् अद्य निशाम् इमाम् ।एतद्द् हि रोचते मह्यम् वन्ये अपि विविधे सति ॥२-४६-१०॥

श्लोक 11

एवम् उक्त्वा तु सौमित्रम् सुमन्त्रम् अपि राघवः ।अप्रमत्तः त्वम् अश्वेषु भव सौम्य इति उवाच ह ॥२-४६-११॥

श्लोक 12

सो अश्वान् सुमन्त्रः सम्यम्य सूर्ये अस्तम् समुपागते ।प्रभूत यवसान् कृत्वा बभूव प्रत्यनन्तरः ॥२-४६-१२॥

श्लोक 13

उपास्यतु शिवाम् सम्ध्याम् दृष्ट्वा रात्रिम् उपस्थिताम् ।रामस्य शयनम् चक्रे सूतः सौमित्रिणा सह ॥२-४६-१३॥

श्लोक 14

ताम् शय्याम् तमसा तीरे वीक्ष्य वृक्ष दलैः कृताम् ।रामः सौमित्रिणाम् सार्धम् सभार्यः सम्विवेश ह ॥२-४६-१४॥

श्लोक 15

सभार्यम् सम्प्रसुप्तम् तम् भ्रातरम् वीक्ष्य लक्ष्मणः ।कथयाम् आस सूताय रामस्य विविधान् गुणान् ॥२-४६-१५॥

श्लोक 16

जाग्रतः हि एव ताम् रात्रिम् सौमित्रेर् उदितः रविः ।सूतस्य तमसा तीरे रामस्य ब्रुवतः गुणान् ॥२-४६-१६॥

श्लोक 17

गो कुल आकुल तीरायाः तमसायाः विदूरतः ।अवसत् तत्र ताम् रात्रिम् रामः प्रकृतिभिः सह ॥२-४६-१७॥

श्लोक 18

उत्थाय तु महा तेजाः प्रकृतीस् ता निशाम्य च ।अब्रवीद् भ्रातरम् रामः लक्ष्मणम् पुण्य लक्षणम् ॥२-४६-१८॥

श्लोक 19

अस्मद् व्यपेक्षान् सौमित्रे निरपेक्षान् गृहेष्व् अपि ।वृक्ष मूलेषु सम्सुप्तान् पश्य लक्ष्मण साम्प्रतम् ॥२-४६-१९॥

श्लोक 20

यथा एते नियमम् पौराः कुर्वन्ति अस्मन् निवर्तने ।अपि प्राणान् असिष्यन्ति न तु त्यक्ष्यन्ति निश्चयम् ॥२-४६-२०॥

श्लोक 21

यावद् एव तु सम्सुप्ताः तावद् एव वयम् लघु ।रथम् आरुह्य गच्चामः पन्थानम् अकुतः भयम् ॥२-४६-२१॥

श्लोक 22

अतः भूयो अपि न इदानीम् इक्ष्वाकु पुर वासिनः ।स्वपेयुर् अनुरक्ता माम् वृष्क मूलानि सम्श्रिताः ॥२-४६-२२॥

श्लोक 23

पौरा हि आत्म कृतात् दुह्खात् विप्रमोच्या नृप आत्मजैः ।न तु खल्व् आत्मना योज्या दुह्खेन पुर वासिनः ॥२-४६-२३॥

श्लोक 24

अब्रवील् लक्ष्मणो रामम् साक्षात् धर्मम् इव स्थितम् ।रोचते मे महा प्राज्ञ क्षिप्रम् आरुह्यताम् इति ॥२-४६-२४॥

श्लोक 25

अथ रामोऽब्रवीच्छ्रीमान् सुमन्त्रम् युज्यताम् रथः ।गमिष्यामि ततोऽरण्यम् गच्छ श्रीघ्रमितः प्रभो ॥२-४६-२५॥

श्लोक 26

सूतः ततः सम्त्वरितः स्यन्दनम् तैः हय उत्तमैः ।योजयित्वा अथ रामाय प्रान्जलिः प्रत्यवेदयत् ॥२-४६-२६॥

श्लोक 27

अयम् युक्तो महाबाहो रथस्ते रथिनाम् वर ।त्वमारोहस्व भद्रम् ते ससीतः सहलक्ष्मणः ॥२-४६-२७॥

श्लोक 28

तम् स्यन्दनमधिष्ठाय राघवः सपरिच्छदः ।शीघ्रगामाकुलावर्ताम् तमसामतरन्नदीम् ॥२-४६-२८॥

श्लोक 29

स सम्तीर्य महाबाहुः श्रीमान् शिवमकण्टकम् ।प्रापद्यत महामार्गमभयम् भयदर्शिनाम् ॥२-४६-२९॥

श्लोक 30

मोहन अर्थम् तु पौराणाम् सूतम् रामः अब्रवीद् वचः ।उदन् मुखः प्रयाहि त्वम् रथम् आस्थाय सारथे ॥२-४६-३०॥

श्लोक 31

मुहूर्तम् त्वरितम् गत्वा निर्गतय रथम् पुनः ।यथा न विद्युः पौरा माम् तथा कुरु समाहितः ॥२-४६-३१॥

श्लोक 32

रामस्य वचनम् श्रुत्वा तथा चक्रे स सारथिः ।प्रत्यागम्य च रामस्य स्यन्दनम् प्रत्यवेदयत् ॥२-४६-३२॥

श्लोक 33

तौ सम्प्रयुक्तम् तु रथम् समासित्थौ ।तदा ससीतौ रघवम्शवर्धनौ ।प्रचोदयामास ततस्तुरम्गमान् ।स सारथिर्येन पथा तपोवनम् ॥२-४६-३३॥

श्लोक 34

ततः समास्थाय रथम् महारथःससारथिर्धाशरथिर्वनम् ययौ ।उदङ्मुखम् तम् तु रथम् चकार स ।प्रयाणमाङ्गश्यनिवितदर्शनात् ॥२-४६-३४॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ