मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण अयोध्याकाण्ड सर्ग 82

वाल्मीकि रामायण अयोध्याकाण्ड सर्ग 82 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

ताम् आर्य गण सम्पूर्णाम् भरतः प्रग्रहाम् सभाम् ।ददर्श बुद्धि सम्पन्नः पूर्ण चन्द्राम् निशाम् इव ॥२-८२-१॥

श्लोक 2

आसनानि यथा न्यायम् आर्याणाम् विशताम् तदा ।अदृश्यत घन अपाये पूर्ण चन्द्रा इव शर्वरी ॥२-८२-२॥

श्लोक 3

सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा ।अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी ॥२-८२-३॥

श्लोक 4

राज्ञः तु प्रकृतीः सर्वाः समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित् ।इदम् पुरोहितः वाक्यम् भरतम् मृदु च अब्रवीत् ॥२-८२-४॥

श्लोक 5

तात राजा दशरथः स्वर् गतः धर्मम् आचरन् ।धन धान्यवतीम् स्फीताम् प्रदाय पृथिवीम् तव ॥२-८२-५॥

श्लोक 6

रामः तथा सत्य धृतिः सताम् धर्मम् अनुस्मरन् ।न अजहात् पितुर् आदेशम् शशी ज्योत्स्नाम् इव उदितः ॥२-८२-६॥

श्लोक 7

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तम् राज्यम् निहत कण्टकम् ।तत् भुन्क्ष्व मुदित अमात्यः क्षिप्रम् एव अभिषेचय ॥२-८२-७॥

श्लोक 8

उदीच्याः च प्रतीच्याः च दाक्षिणात्याः च केवलाः ।कोट्या अपर अन्ताः सामुद्रा रत्नानि अभिहरन्तु ते ॥२-८२-८॥

श्लोक 9

तत् श्रुत्वा भरतः वाक्यम् शोकेन अभिपरिप्लुतः ।जगाम मनसा रामम् धर्मज्ञो धर्म कान्क्षया ॥२-८२-९॥

श्लोक 10

स बाष्प कलया वाचा कल हम्स स्वरः युवा ।विललाप सभा मध्ये जगर्हे च पुरोहितम् ॥२-८२-१०॥

श्लोक 11

चरित ब्रह्मचर्यस्य विद्या स्नातस्य धीमतः ।धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यम् मद्विधो हरेत् ॥२-८२-११॥

श्लोक 12

कथम् दशरथाज् जातः भवेद् राज्य अपहारकः ।राज्यम् च अहम् च रामस्य धर्मम् वक्तुम् इह अर्हसि ॥२-८२-१२॥

श्लोक 13

ज्येष्ठः श्रेष्ठः च धर्म आत्मा दिलीप नहुष उपमः ।लब्धुम् अर्हति काकुत्स्थो राज्यम् दशरथो यथा ॥२-८२-१३॥

श्लोक 14

अनार्य जुष्टम् अस्वर्ग्यम् कुर्याम् पापम् अहम् यदि ।इक्ष्वाकूणाम् अहम् लोके भवेयम् कुल पाम्सनः ॥२-८२-१४॥

श्लोक 15

यद्द् हि मात्रा कृतम् पापम् न अहम् तत् अभिरोचये ।इहस्थो वन दुर्गस्थम् नमस्यामि कृत अन्जलिः ॥२-८२-१५॥

श्लोक 16

रामम् एव अनुगच्चामि स राजा द्विपदाम् वरः ।त्रयाणाम् अपि लोकानाम् राघवो राज्यम् अर्हति ॥२-८२-१६॥

श्लोक 17

तत् वाक्यम् धर्म सम्युक्तम् श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।हर्षान् मुमुचुर् अश्रूणि रामे निहित चेतसः ॥२-८२-१७॥

श्लोक 18

यदि तु आर्यम् न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुम् वनात् ।वने तत्र एव वत्स्यामि यथा आर्यो लक्ष्मणः तथा ॥२-८२-१८॥

श्लोक 19

सर्व उपायम् तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुम् बलात् ।समक्षम् आर्य मिश्राणाम् साधूनाम् गुण वर्तिनाम् ॥२-८२-१९॥

श्लोक 20

विष्टिकर्मान्तिकाः सर्वे मार्गशोधनरक्षकाः ।प्रस्थापिता मया पूर्वम् यात्रापि मम रोचते ॥२-८२-२०॥

श्लोक 21

एवम् उक्त्वा तु धर्म आत्मा भरतः भ्रातृ वत्सलः ।समीपस्थम् उवाच इदम् सुमन्त्रम् मन्त्र कोविदम् ॥२-८२-२१॥

श्लोक 22

तूर्णम् उत्थाय गच्च त्वम् सुमन्त्र मम शासनात् ।यात्राम् आज्ञापय क्षिप्रम् बलम् चैव समानय ॥२-८२-२२॥

श्लोक 23

एवम् उक्तः सुमन्त्रः तु भरतेन महात्मना ।हृष्टः सो अदिशत् सर्वम् यथा सम्दिष्टम् इष्टवत् ॥२-८२-२३॥

श्लोक 24

ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बल अध्यक्षा बलस्य च ।श्रुत्वा यात्राम् समाज्ञप्ताम् राघवस्य निवर्तने ॥२-८२-२४॥

श्लोक 25

ततः योध अन्गनाः सर्वा भर्तृऋन् सर्वान् गृहे गृहे ।यात्रा गमनम् आज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः ॥२-८२-२५॥

श्लोक 26

ते हयैः गो रथैः शीघ्रैः स्यन्दनैः च मनो जवैः ।सह योधैः बल अध्यक्षा बलम् सर्वम् अचोदयन् ॥२-८२-२६॥

श्लोक 27

सज्जम् तु तत् बलम् दृष्ट्वा भरतः गुरु सम्निधौ ।रथम् मे त्वरयस्व इति सुमन्त्रम् पार्श्वतः अब्रवीत् ॥२-८२-२७॥

श्लोक 28

भरतस्य तु तस्य आज्ञाम् प्रतिगृह्य प्रहर्षितः ।रथम् गृहीत्वा प्रययौ युक्तम् परम वाजिभिः ॥२-८२-२८॥

श्लोक 29

स राघवः सत्य धृतिः प्रतापवान् ।ब्रुवन् सुयुक्तम् दृढ सत्य विक्रमः ।गुरुम् महा अरण्य गतम् यशस्विनम् ।प्रसादयिष्यन् भरतः अब्रवीत् तदा ॥२-८२-२९॥

श्लोक 30

तूण समुत्थाय सुमन्त्र गच्च ।बलस्य योगाय बल प्रधानान् ।आनेतुम् इच्चामि हि तम् वनस्थम् ।प्रसाद्य रामम् जगतः हिताय ॥२-८२-३०॥

श्लोक 31

स सूत पुत्रः भरतेन सम्यग् ।आज्ञापितः सम्परिपूर्ण कामः ।शशास सर्वान् प्रकृति प्रधानान् ।बलस्य मुख्यामः च सुहृज् जनम् च ॥२-८२-३१॥

श्लोक 32

ततः समुत्थाय कुले कुले ते ।राजन्य वैश्या वृषलाः च विप्राः ।अयूयुजन्न् उष्ट्र रथान् खरामः च।नागान् हयामः चैव कुल प्रसूतान् ॥२-८२-३२॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ