वाल्मीकि रामायण अरण्यकाण्ड सर्ग 45
वाल्मीकि रामायण अरण्यकाण्ड सर्ग 45 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

श्लोक 1
आर्तस्वरम् तु तम् भर्तुः विज्ञाय सदृशम् वने ।उवाच लक्ष्मणम् सीता गच्छ जानीहि राघवम् ॥३-४५-१॥
श्लोक 2
न हि मे जीवितम् स्थाने हृदयम् वा अवतिष्ठते ।क्रोशतः परम आर्तस्य श्रुतः शब्दो मया भृशम् ॥३-४५-२॥
श्लोक 3
आक्रन्दमानम् तु वने भ्रातरम् त्रातुम् अर्हसि ।तम् क्षिप्रम् अभिधाव त्वम् भ्रातरम् शरण एषिणम् ॥३-४५-३॥
श्लोक 4
रक्षसाम् वशम् आपन्नम् सिंहानाम् इव गोवृषम् ।न जगाम तथा उक्तः तु भ्रातुः आज्ञाय शासनम् ॥३-४५-४॥
श्लोक 5
तम् उवाच ततः तत्र क्षुभिता जनक आत्मजा ।सौमित्रे मित्र रूपेण भ्रातुः त्वम् असि शत्रुवत् ॥३-४५-५॥
श्लोक 6
यः त्वम् अस्याम् अवस्थायाम् भ्रातरम् न अभिपद्यसे ।इच्छसि त्वम् विनश्यन्तम् रामम् लक्ष्मण मत् कृते ॥३-४५-६॥
श्लोक 7
लोभात् तु मत् कृतम् नूनम् न अनुगच्छसि राघवम् ।व्यसनम् ते प्रियम् मन्ये स्नेहो भ्रातरि न अस्ति ते ॥३-४५-७॥
श्लोक 8
तेन तिष्ठसि विस्रब्धः तम् अपश्यन् महाद्युतिम् ।किम् हि संशयम् आपन्ने तस्मिन् इह मया भवेत् ॥३-४५-८॥
श्लोक 9
कर्तव्यम् इह तिष्ठन्त्या यत् प्रधानः त्वम् आगतः ।एवम् ब्रुवाणम् वैदेहीम् बाष्प शोक समन्वितम् ॥३-४५-९॥
श्लोक 10
अब्रवीत् लक्ष्मणः त्रस्ताम् सीताम् मृग वधूम् इव ।पन्नग असुर गन्धर्व देव दानव राक्षसैः ॥३-४५-१०॥
श्लोक 11
अशक्यः तव वैदेही भर्ता जेतुम् न संशयः ।देवि देव मनुष्येषु गन्धर्वेषु पतत्रिषु ॥३-४५-११॥
श्लोक 12
राक्षसेषु पिशाचेषु किन्नरेषु मृगेषु च ।दानवेषु च घोरेषु न स विद्येत शोभने ॥३-४५-१२॥
श्लोक 13
यो रामम् प्रतियुध्येत समरे वासव उपमम् ।अवध्यः समरे रामो न एवम् त्वम् वक्तुम् अर्हसि ॥३-४५-१३॥
श्लोक 14
न त्वाम् अस्मिन् वने हातुम् उत्सहे राघवम् विना ।अनिवार्यम् बलम् तस्य बलैः बलवताम् अपि ॥३-४५-१४॥
श्लोक 15
त्रिभिः लोकैः समुदितैः स ईश्वरैः स अमरैः अपि ।हृदयम् निर्वृतम् ते अस्तु संतापः त्यज्यताम् तव ॥३-४५-१५॥
श्लोक 16
आगमिष्यति ते भर्ता शीघ्रम् हत्वा मृगोत्तमम् ।न सस् तस्य स्वरो व्यक्तम् न कश्चित् अपि दैवतः ॥३-४५-१६॥
श्लोक 17
गन्धर्व नगर प्रख्या माया तस्य च रक्षसः ।न्यास भूता असि वैदेहि न्यस्ता मयि महात्मना ॥३-४५-१७॥
श्लोक 18
रामेण त्वम् वरारोहे न त्वाम् त्यक्तुम् इह उत्सहे ।कृत वैराः च कल्याणि वयम् एतैः निशाचरैः ॥३-४५-१८॥
श्लोक 19
खरस्य निधने देवि जनस्थान वधम् प्रति ।राक्षसा विविधा वाचो व्यवहरन्ति महावने ॥३-४५-१९॥
श्लोक 20
हिंसा विहारा वैदेहि न चिन्तयितुम् अर्हसि ।लक्ष्मणेन एवम् उक्ता तु क्रुद्धा संरक्त लोचना ॥३-४५-२०॥
श्लोक 21
अब्रवीत् परुषम् वाक्यम् लक्ष्मणम् सत्य वादिनम् ।अनार्य करुणारंभ नृशंस कुल पांसन ॥३-४५-२१॥
श्लोक 22
अहम् तव प्रियम् मन्ये रामस्य व्यसनम् महत् ।रामस्य व्यसन्म् दृष्ट्वा तेन एतानि प्रभाषसे ॥३-४५-२२॥
श्लोक 23
न एव चित्रम् सपत्नेषु पापम् लक्ष्मण यत् भवेत् ।त्वत् विधेषु नृशंसेषु नित्यम् प्रच्छन्न चारिषु ॥३-४५-२३॥
श्लोक 24
सुदुष्टः त्वम् वने रामम् एकम् एको अनुगच्छसि ।मम हेतोः प्रतिच्छन्नः प्रयुक्तो भरतेन वा ॥३-४५-२४॥
श्लोक 25
तत् न सिद्ध्यति सौमित्रे तव अपि भरतस्य वा ।कथम् इंदीवर श्यामम् रामम् पद्म निभेक्षणम् ॥३-४५-२५॥
श्लोक 26
उपसंश्रित्य भर्तारम् कामयेयम् पृथक् जनम् ।समक्षम् तव सौमित्रे प्राणान् त्यक्ष्यामि असंशयम् ॥३-४५-२६॥
श्लोक 27
रामम् विना क्षणम् अपि न एव जीवामि भू तले ।इति उक्तः परुषम् वाक्यम् सीतया रोमहर्षणम् ॥३-४५-२७॥
श्लोक 28
अब्रवीत् लक्ष्मणः सीताम् प्रांजलिः विजितेन्द्रियः ।उत्तरम् न उत्सहे वक्तुम् दैवतम् भवती मम ॥३-४५-२८॥
श्लोक 29
वाक्यम् अप्रतिरूपम् तु न चित्रम् स्त्रीषु मैथिलि ।स्वभावः तु एष नारीणाम् एषु लोकेषु दृश्यते ॥३-४५-२९॥
श्लोक 30
विमुक्त धर्माः चपलाः तीक्ष्णा भेदकराः स्त्रियः ।न सहे हि ईदृशम् वाक्यम् वैदेही जनक आत्मजे ॥३-४५-३०॥
श्लोक 31
श्रोत्रयोः उभयोः मध्ये तप्त नाराच सन्निभम् ।उपशृण्वंतु मे सर्वे साक्षिनो हि वनेचराः ॥३-४५-३१॥
श्लोक 32
न्याय वादी यथा वाक्यम् उक्तो अहम् परुषम् त्वया ।धिक् त्वाम् अद्य प्रणश्यन्तीम् यन् माम् एवम् विशंकसे ॥३-४५-३२॥
श्लोक 33
स्त्रीत्वात् दुष्ट स्वभावेन गुरु वाक्ये व्यवस्थितम् ।गमिष्ये यत्र काकुत्स्थः स्वस्ति ते अस्तु वरानने ॥३-४५-३३॥
श्लोक 34
रक्षन्तु त्वाम् विशालाक्षि समग्रा वन देवताः ।निमित्तानि हि घोराणि यानि प्रादुर्भवन्ति मे ।अपि त्वाम् सह रामेण पश्येयम् पुनरागतः ॥३-४५-३४॥
श्लोक 35
लक्ष्मणेन एवम् उक्ता तु रुदती जनकाअत्मजा ।प्रत्युवाच ततो वाक्यम् तीव्रम् बाष्प परिप्लुता ॥३-४५-३५॥
श्लोक 36
गोदावरीम् प्रवेक्ष्यामि हीना रामेण लक्ष्मण ।आबन्धिष्ये अथवा त्यक्ष्ये विषमे देहम् आत्मनः ॥३-४५-३६॥
श्लोक 37
पिबामि वा विषम् तीक्ष्णम् प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ।न तु अहम् राघवात् अन्यम् कदाअपि पुरुषम् स्पृशे ॥३-४५-३७॥
श्लोक 38
इति लक्ष्मणम् आश्रुत्य सीता दुह्ख समन्विता ।पाणिभ्याम् रुदती दुह्खाद् उदरम् प्रजघान ह ॥३-४५-३८॥
श्लोक 39
ताम् आर्त रूपाम् विमना रुदन्तीम्सौमित्रिः आलोक्य विशाल नेत्राम् ।आश्वासयामास न चैव भर्तुःतम् भ्रातरम् किंचित् उवाच सीता ॥३-४५-३९॥
श्लोक 40
ततः तु सीताम् अभिवाद्य लक्ष्मणःकृत अन्जलिः किम्चिद् अभिप्रणम्य ।अवेक्षमाणो बहुशः स मैथिलीम्जगाम रामस्य समीपम् आत्मवान् ॥३-४५-४०॥