मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण अरण्यकाण्ड सर्ग 52

वाल्मीकि रामायण अरण्यकाण्ड सर्ग 52 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

सा तु तारा अधिप मुखी रावणेन निरीक्ष्य तम् ।गृध्र राजम् विनिहतम् विललाप सुदुःखिता ॥३-५२-१॥

श्लोक 2

निमित्तम् लक्षणम् स्वप्नम् शकुनि स्वर दर्शनम् ।अवश्यम् सुख दुःखेषु नराणाम् परिदृश्यते ॥३-५२-२॥

श्लोक 3

न नूनम् राम जानासि महत् व्यसनम् आत्मनः ।धावन्ति नूनम् काकुत्स्थ मत् अर्थम् मृग पक्षिणः ॥३-५२-३॥

श्लोक 4

अयम् हि कृपया राम माम् त्रातुम् इह संगतः ।शेते विनिहतो भूमौ मम अभाग्यात् विहंगमः ॥३-५२-४॥

श्लोक 5

त्राहि माम् अद्य काकुत्स्थ लक्ष्मण इति वरांगना ।सु संत्रस्ता समाक्रंदत् शृण्वताम् तु यथा अन्तिके ॥३-५२-५॥

श्लोक 6

ताम् क्लिष्ट माल्य आभरणाम् विलपन्तीम् अनाथवत् ।अभ्यधावत वैदेहीम् रावणो राक्षस अधिपः ॥३-५२-६॥

श्लोक 7

ताम् लताम् इव वेष्टन्तीम् आलिंगन्तीम् महाद्रुमान् ।मुंच मुंच इति बहुशः प्रवदन् राक्षस अधिपः ॥३-५२-७॥

श्लोक 8

क्रोशन्तीम् राम राम इति रामेण रहिताम् वने ।जीवित अन्ताय केशेषु जग्राह अन्तक संनिभः ॥३-५२-८॥

श्लोक 9

प्रधर्षितायाम् वैदेह्याम् बभूव स चरा अचरम् ।जगत् सर्वम् अमर्यादम् तमसा अन्धेन संवृतम् ॥३-५२-९॥

श्लोक 10

न वाति मारुतः तत्र निष् प्रभो अभूत् दिवाकरः ।दृष्ट्वा सीताम् परा मृष्टाम् देवो दिव्येन चक्षुषा ॥३-५२-१०॥

श्लोक 11

कृतम् कार्यम् इति श्रीमान् व्याजहार पितामहः ।प्रहृष्टा व्यथिताः च आसन् सर्वे ते परम ऋषयः ॥३-५२-११॥

श्लोक 12

दृष्ट्वा सीताम् परा मृष्टाम् दण्डकारण्य वासिनः ।रावणस्य विनाशम् च प्राप्तम् बुद्ध्वा यदृच्छया ॥३-५२-१२॥

श्लोक 13

स तु ताम् राम राम इति रुदन्तीम् लक्ष्मण इति च ।जगाम आदाय च आकाशम् रावणो राक्षसेश्वर ॥३-५२-१३॥

श्लोक 14

तप्त आभरण वर्ण अन्गी पीत कौशेय वासनी ।रराज राज पुत्री तु विद्युत् सौदामनी यथा ॥३-५२-१४॥

श्लोक 15

उद्धूतेन च वस्त्रेण तस्याः पीतेन रावणः ।अधिकम् परिबभ्राज गिरिः दीप इव अग्निना ॥३-५२-१५॥

श्लोक 16

तस्याः परम कल्याण्याः ताम्राणि सुरभीणि च ।पद्म पत्राणि वैदेह्या अभ्यकीर्यन्त रावणम् - यद्वा -- च्युतानि पद्म पत्राणि रावणम् समावाकिरन् - ॥३-५२-१६॥

श्लोक 17

तस्याः कौशेयम् उद्धूतम् आकाशे कनक प्रभम् ।बभौ च आदित्य रागेण ताम्रम् अभ्रम् इव आतपे ॥३-५२-१७॥

श्लोक 18

तस्याः तत् विमलम् - सु नसम् - वक्त्रम् आकाशे रावण अंक गम् ।न रराज विना रामम् विनालम् इव पंकजम् ॥३-५२-१८॥

श्लोक 19

बभूव जलदम् नीलम् भित्त्वा चन्द्र इव उदितः ।सु ललाटम् सु केश अंतम् पद्म गर्भ आभम् अव्रणम् ॥३-५२-१९॥

श्लोक 20

शुक्लैः सु विमलैर् दन्तैः प्रभावद्भिः अलंकृतम् ।तस्याः सु नयनम् वक्त्रम् आकाशे रावण अंक गम् ॥३-५२-२०॥

श्लोक 21

रुदितम् व्यपमृष्ट अस्रम् चन्द्रवत् प्रिय दर्शनम् ।सु नासम् चारु ताम्र ओष्ठम् आकाषे हाटक प्रभम् ॥३-५२-२१॥

श्लोक 22

राक्षसेन्द्र समाधूतम् तस्याः तत् वदनम् शुभम् ।शुशुभे न विना रामम् दिवा चन्द्र इव उदितः ॥३-५२-२२॥

श्लोक 23

सा हेम वर्णा नील अंगम् मैथिली राक्षस अधिपम् ।शुशुभे कांचनी कांची नीलम् मणिम् - गजम् - इव आश्रिता ॥३-५२-२३॥

श्लोक 24

सा पद्म पीता हेम आभा रावणम् जनक आत्मजा ।विद्युत् घनम् इव आविश्य शुशुभे तप्त भूषणा ॥३-५२-२४॥

श्लोक 25

तस्या भूषण घोषेण वैदेह्या राक्षस अधिपः ।बभूव विमलो नीलः सघोष इव तोयदः ॥३-५२-२५॥

श्लोक 26

उत्तम अंग च्युता तस्याः पुष्प वृष्टिः समन्ततः ।सीताया ह्रियमाणायाः पपात धरणी तले ॥३-५२-२६॥

श्लोक 27

सा तु रावण वेगेन पुष्प वृष्टिः समन्ततः ।समाधूता दशग्रीवम् पुनः एव अभ्यवर्तत ॥३-५२-२७॥

श्लोक 28

अभ्यवर्तत पुष्पाणाम् धारा वैश्रवण अनुजम् ।नक्षत्र माला विमला मेरुम् नगम् इव उन्नतम् ॥३-५२-२८॥

श्लोक 29

चरणात् नूपुरम् भ्रष्टम् वैदेह्या रत्न भूषितम् ।विद्युत् मण्डल संकाशम् पपात धरणी तले ॥३-५२-२९॥

श्लोक 30

तरु प्रवाल रक्ता सा नील अंगम् राक्षस ईश्वरम् ।प्राशोभयत वैदेही गजम् कक्ष्या इव कांचनी ॥३-५२-३०॥

श्लोक 31

ताम् महा उल्काम् इव आकाशे दीप्यमानाम् स्व तेजसा ।जहार आकाशम् आविश्य सीताम् वैश्रवण अनुजः ॥३-५२-३१॥

श्लोक 32

तस्याः तानि अग्नि वर्णानि भूषणानि मही तले ।स घोषाणि अवकीर्यन्त क्षीणाः तारा इव अंबरात् ॥३-५२-३२॥

श्लोक 33

तस्याः स्तन अन्तरात् भ्रष्टो हारः तारा अधिप द्युतिः ।वैदेह्या निपतन् भाति गंगा इव गगनात् च्युता ॥३-५२-३३॥

श्लोक 34

उत्पात वात अभिहता नाना द्विज गण आयुताः ।मा भैः इति विधूत अग्रा व्याजह्रुः इव पादपाः ॥३-५२-३४॥

श्लोक 35

नलिन्यो ध्वस्त कमलाः त्रस्त मीन जले चराः ।सखीम् इव गत उत्साहाम् शोचन्ति इव स्म मैथिलीम् ॥३-५२-३५॥

श्लोक 36

समंतात् अभिसंपत्य सिंह व्याघ्र मृग द्विजाः ।अन्वधावन् तदा रोषात् सीताम् छाया अनुगामिनः ॥३-५२-३६॥

श्लोक 37

जल प्रपात अस्र मुखाः शृन्गैः उच्छ्रित बाहवः ।सीतायाम् ह्रियमाणायाम् विक्रोशन्ति इव पर्वताः ॥३-५२-३७॥

श्लोक 38

ह्रियमाणाम् तु वैदेहीम् दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः ।प्रविध्वस्त प्रभः श्रीमान् आसीत् पाण्डुर मण्डलः ॥३-५२-३८॥

श्लोक 39

न अस्ति धर्मः कुतः सत्यम् न आर्जवम् न अनृशम्सता ।यत्र रामस्य वैदेहीम् भार्याम् हरति रावणः ॥३-५२-३९॥

श्लोक 40

इति भूतानि सर्वाणि गणशः पर्यदेवयन् ।वित्रस्तका दीन मुखा रुरुदुः मृग पोतकाः ॥३-५२-४०॥

श्लोक 41

उद्वीक्ष्य उद्वीक्ष्य नयनैः अस्र पात आविल ईक्षणाः ।सुप्रवेपित गात्राः च बभूवुः वन देवताः ॥३-५२-४१॥

श्लोक 42

विक्रोशन्तीम् दृढम् सीताम् दृष्ट्वा दुःखम् तथा गताम् ।ताम् तु लक्ष्मण राम इति क्रोशन्तीम् मधुर स्वराम् ॥३-५२-४२॥

श्लोक 43

अवेक्षमाणाम् बहुशो वैदेहीम् धरणी तलम् ।स ताम् आकुल केशान्ताम् विप्रमृष्ट विशेषकाम् ।जहार आत्म विनाशाय दशग्रीवो मनस्विनाम् ॥३-५२-४३॥

श्लोक 44

ततः तु सा चारु दती शुचि स्मिताविना कृता बन्धु जनेन मैथिली ।अपश्यती राघव लक्ष्मणाउ उभौविवर्ण वक्त्रा भय भार पीडिता ॥३-५२-४४॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ