मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण अरण्यकाण्ड सर्ग 56

वाल्मीकि रामायण अरण्यकाण्ड सर्ग 56 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

सा तथा उक्ता तु वैदेही निर्भया शोक कर्शिता ।तृणम् अन्तरतः कृत्वा रावणम् प्रति अभाषत ॥३-५६-१॥

श्लोक 2

राजा दशरथो नाम धर्म सेतुः इव अचलः ।सत्य सन्धः परिज्ञातो यस्य पुत्रः स राघवः ॥३-५६-२॥

श्लोक 3

रामो नाम स धर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।दीर्घ बाहुः विशालाक्षो दैवतम् स पतिः मम ॥३-५६-३॥

श्लोक 4

इक्ष्वाकूणाम् कुले जातः सिंह स्कन्धो महाद्युतिः ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा यः ते प्राणान् हरिष्यति ॥३-५६-४॥

श्लोक 5

प्रत्यक्षम् यदि अहम् तस्य त्वया स्याम् धर्षिता बलात् ।शयिता त्वम् हतः संख्ये जनस्थाने यथा खरः ॥३-५६-५॥

श्लोक 6

य एते राक्षसाः प्रोक्ता घोर रूपा महाबलाः ।राघवे निर्विषाः सर्वे सुपर्णे पन्नगा यथा ॥३-५६-६॥

श्लोक 7

तस्य ज्या विप्रमुक्ताः ते शराः कांचन भूषणाः ।शरीरम् विधमिष्यन्ति गंगा कूलम् इव ऊर्मयः ॥३-५६-७॥

श्लोक 8

असुरैः वा सुरैः वा त्वम् यदि अवध्यो असि रावण ।उत्पाद्य सुमहत् वैरम् जीवन् तस्य न मोक्ष्यसे ॥३-५६-८॥

श्लोक 9

स ते जीवित शेषस्य राघवो अन्त करो बली ।पशोः यूप गतस्य इव जीवितम् तव दुर्लभम् ॥३-५६-९॥

श्लोक 10

यदि पश्येत् स रामः त्वाम् रोष दीप्तेन चक्षुषा ।रक्षः त्वम् अद्य निर्दग्धो यथा रुद्रेण मन्मधः ॥३-५६-१०॥

श्लोक 11

यः चन्द्रम् नभसो भूमौ पातयेन् नाशयेत वा ।सागरम् शोषयेत् वा अपि स सीताम् मोचयेत् इह ॥३-५६-११॥

श्लोक 12

गत आयुः त्वम् गत श्रीकः गत सत्त्वो गत इन्द्रियः ।लंका वैधव्य संयुक्ता त्वत् कृतेन भविष्यति ॥३-५६-१२॥

श्लोक 13

न ते पापम् इदम् कर्म सुख उदर्कम् भविष्यति ।या अहम् नीता विना भावम् पति पार्श्वात् त्वया वनात् ॥३-५६-१३॥

श्लोक 14

स हि देवर - दैवत - संयुक्तो मम भर्ता महाद्युतिः ।निर्भयो वीर्यम् आश्रित्य शून्ये वसति दण्डके ॥३-५६-१४॥

श्लोक 15

स ते वीर्यम् दर्पम् बलम् उत्सेकम् च तथा विधम् ।अपनेष्यति गात्रेभ्यः शर वर्षेण संयुगे ॥३-५६-१५॥

श्लोक 16

यदा विनाशो भूतानाम् दृश्यते काल चोदितः ।तदा कार्ये प्रमाद्यन्ति नराः काल वशम् गताः ॥३-५६-१६॥

श्लोक 17

माम् प्रधृष्य स ते कालः प्राप्तो अयम् रक्षस अधम ।आत्मनो राक्षसानाम् च वधाय अन्तः पुरस्य च ॥३-५६-१७॥

श्लोक 18

न शक्या यज्ञ मध्यस्था वेदिः स्रुक् भाण्ड मण्डिता ।द्विजाति मंत्र संपूता चण्डालेन अवमर्दितुम् ॥३-५६-१८॥

श्लोक 19

तथा अहम् धर्म नित्यस्य धर्म पत्नी दृढ व्रता ।त्वया संप्रष्टुम् न शक्या अहम् राक्षसाधम पापिना ॥३-५६-१९॥

श्लोक 20

क्रीडन्ती राज हंसेन पद्म षंडेषु नित्यशः ।हंसी सा तृण षण्डस्थम् कथम् द्रक्षेत मद्गुकम् ॥३-५६-२०॥

श्लोक 21

इदम् शरीरम् निःसंज्ञम् बन्ध वा घातयस्व वा ।न इदम् शरीरम् रक्ष्यम् मे जीवितम् वा अपि राक्षस ॥३-५६-२१॥

श्लोक 22

न तु शक्यामि उपक्रोशम् पृथिव्याम् धातुम् आत्मनः ।एवम् उक्त्वा तु वैदेही क्रोद्धात् सु परुषम् वचः ॥३-५६-२२॥

श्लोक 23

रावणम् मैथिली तत्र पुनः न उवाच किंचन ।सीताया वचनम् श्रुत्वा परुषम् रोम हर्षणम् ॥३-५६-२३॥

श्लोक 24

प्रति उवाच ततः सीताम् भय संदर्शनम् वचः ।शृणु मैथिलि मत् वाक्यम् मासान् द्वादश भामिनि ॥३-५६-२४॥

श्लोक 25

कालेन अनेन न अभ्येषि यदि माम् चारु हासिनि ।ततः त्वाम् प्रातः आशा अर्थम् सूदाः छेत्स्यन्ति लेशशः ॥३-५६-२५॥

श्लोक 26

इति उक्त्वा परुषम् वाक्यम् रावणः शत्रु रावणः ।राक्षसीः च ततः क्रुद्ध इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥३-५६-२६॥

श्लोक 27

शीघ्रम् एव हि राक्षस्यो विकृता घोर दर्शनाः ।दर्पम् अस्या अपनेष्यन्तु मांस शोणित भोजनाः ॥३-५६-२७॥

श्लोक 28

वचनात् एव ताः तस्य विकृता घोर दर्शनाः ।कृत प्रांजलयो भूत्वा मैथिलीम् पर्यवारयन् ॥३-५६-२८॥

श्लोक 29

स ताः प्रोवाच राजा तु रावणो घोर दर्शनाः ।प्रचाल्य चरण उत्कर्षैः दारयन् इव मेदिनीम् ॥३-५६-२९॥

श्लोक 30

अशोक वनिका मध्ये मैथिली नीयताम् इति ।तत्र इयम् रक्ष्यताम् गूढम् युष्माभिः परिवारिता ॥३-५६-३०॥

श्लोक 31

तत्र एनाम् तर्जनैः घोरैः पुनः सांत्वैः च मैथिलीम् ।आनयध्वम् वशम् सर्वा वन्याम् गज वधूम् इव ॥३-५६-३१॥

श्लोक 32

इति प्रति समादिष्टा राक्षस्यो रावणेन ताः ।अशोक वनिकाम् जग्मुः मैथिलीम् परिगृह्य तु ॥३-५६-३२॥

श्लोक 33

सर्वकामफलैर्वृक्षैर्नानापुष्पफलैर्वृताम् - यद्वा -सर्व काम फलैः वृक्षैः नाना पुष्प फलैः वृताम् ।सर्व काल मदैः च अपि द्विजैः समुपसेविताम् ॥३-५६-३३॥

श्लोक 34

सा तु शोक परीत अंगी मैथिली जनकात्मजा ।राक्षसी वशम् आपन्ना व्याघ्रीणाम् हरिणी यथा ॥३-५६-३४॥

श्लोक 35

शोकेन महता ग्रस्ता मैथिली जनकात्मजा ।न शर्म लभते भीरुः पाश बद्धा मृगी यथा ॥३-५६-३५॥

श्लोक 36

न विन्दते तत्र तु शर्म मैथिलीविरूप नेत्राभिः अतीव तर्जिता ।पतिम् स्मरन्ती दयितम् च देवरम्विचेतना अभूत् भय शोक पीडिता ॥३-५६-३६॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ