मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण उत्तरकाण्ड सर्ग 10

वाल्मीकि रामायण उत्तरकाण्ड सर्ग 10 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

अथाब्रवीन्मुनिं रामः कथं ते भ्रातरो वने ।कीदृशं तु तदा ब्रह्मंस्तपस्तेपुर्महाबलाः ।। ७.१०.१ ॥

श्लोक 2

अगस्त्यस्त्वब्रवीत्तत्र रामं सुप्रीतमानसम् ।तांस्तान्धर्मविधींस्तत्र भ्रातरस्ते समाविशन् ।। ७.१०.२ ॥

श्लोक 3

कुम्भकर्णस्ततो यत्तो नित्यं धर्मपथे स्थितः ।तताप ग्रीष्मकाले तु पञ्चाग्नीन्परितः स्थितः ।। ७.१०.३ ॥

श्लोक 4

मेघाम्बुसिक्तो वर्षासु वीरासनमसेवत ।नित्यं च शिशिरे काले जलमध्यप्रतिश्रयः ।। ७.१०.४ ॥

श्लोक 5

एवं वर्षसहस्राणि दश तस्यातिचक्रमुः ।धर्मे प्रयतमानस्य सत्पथे निष्ठितस्य च ।। ७.१०.५ ॥

श्लोक 6

विभीषणस्तु धर्मात्मा नित्यं धर्मपरः शुचिः ।पञ्चवर्षसहस्राणि पादेनैकेन तस्थिवान् ।। ७.१०.६ ॥

श्लोक 7

समाप्ते नियमे तस्य ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।पपात पुष्पवर्षं च क्षुभिताश्चापि देवताः ।। ७.१०.७ ॥

श्लोक 8

पञ्चवर्षसहस्राणि सूर्यं चैवान्ववर्तत ।तस्थौ चोर्ध्वशिरोबाहुः स्वाध्यायधृतमानसः ।। ७.१०.८ ॥

श्लोक 9

एवं विभीषणस्यापि स्वर्गस्थस्येव नन्दने ।दशवर्षसहस्राणि गतानि नियतात्मनः ।। ७.१०.९ ॥

श्लोक 10

दशवर्षसहस्रं तु निराहारो दशाननः ।पूर्णे वर्षसहस्रे तु शिरश्चाग्नौ जुहाव सः ।। ७.१०.१० ॥

श्लोक 11

एवं वर्षसहस्राणि नव तस्यातिचक्रमुः ।शिरांसि नव चाप्यस्य प्रविष्टानि हुताशनम् ।। ७.१०.११ ॥

श्लोक 12

अथ वर्षसहस्रे तु दशमे दशमं शिरः ।छेत्तुकामे दशग्रीवे प्राप्तस्तत्र पितामहः ।। ७.१०.१२ ॥

श्लोक 13

पितामहस्तु सुप्रीतः सार्धं देवैरुपस्थितः ।तव तावद्दशग्रीव प्रीतो ऽस्मीत्यभ्यभाषत ।। ७.१०.१३ ॥

श्लोक 14

शीघ्रं वरय धर्मज्ञ वरो यस्ते ऽभिकाङ्क्षितः ।कं ते कामं करोम्यद्य न वृथा ते परिश्रमः ।। ७.१०.१४ ॥

श्लोक 15

अथाब्रवीदृशग्रीवः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।प्रणम्य शिरसा देवं हर्षगद्गदया गिरा ।। ७.१०.१५ ॥

श्लोक 16

भगवन्प्राणिनां नित्यं नान्यत्र मरणाद्भयम् ।नास्ति मृत्युसमः शत्रुरमरत्वमहं वृणे ।। ७.१०.१६ ॥

श्लोक 17

एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा दशग्रीवमुवाच ह ।नास्ति सर्वामरत्वं ते वरमन्यं वृणीष्व मे ।। ७.१०.१७ ॥

श्लोक 18

एवमुक्ते तदा राम ब्रह्मणा लोककर्तृणा ।दशग्रीव उवाचेदं कृताञ्जलिरथाग्रतः ।। ७.१०.१८ ॥

श्लोक 19

सुपर्णनागयक्षाणां दैत्यदानवरक्षसाम् ।अवध्यो ऽहं प्रजाध्यक्ष देवतानां च शाश्वत ।। ७.१०.१९ ॥

श्लोक 20

नहि चिन्ता ममान्येषु प्राणिष्वमरपूजित ।तृणभूता हि ते मन्ये प्राणिनो मानुषादयः ।। ७.१०.२० ॥

श्लोक 21

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा दशग्रीवेण रक्षसा ।उवाच वचनं देवः सह देवैः पितामहः ।। ७.१०.२१ ॥

श्लोक 22

भविष्यत्येवमेतत्ते वचो राक्षसपुङ्गव ।एवमुक्त्वा तु तं राम दशग्रीवं पितामहः ।। ७.१०.२२ ॥

श्लोक 23

शृणु चापि वरो भूयः प्रीतस्येह शुभो मम ।हुतानि यानि शीर्षाणि पूर्वमग्नौ त्वयानघ ।। ७.१०.२३ ॥

श्लोक 24

पुनस्तानि भविष्यन्ति तथैव तव राक्षस ।वितरामीह ते सौम्य वरं चान्यं दुरासदम् ।। ७.१०.२४ ॥

श्लोक 25

छन्दतस्तव रूपं च मनसा यद्यथेप्सितम् ।भविष्यति न सन्देहो मद्वरात्तवराक्षस ।। ७.१०.२५ ॥

श्लोक 26

एवं पितामहोक्तस्य दशग्रीवस्य रक्षसः ।अग्नौ हुतानि शीर्षाणि पुनस्तान्युत्थितानि वै ।। ७.१०.२६ ॥

श्लोक 27

एवमुक्त्वा तु तं राम दशग्रीवं पितामहः ।विभीषणमथोवाच वाक्यं लोकपितामहः ।। ७.१०.२७ ॥

श्लोक 28

विभीषण त्वया वत्स धर्मसंहितबुद्धिना ।परितुष्टो ऽस्मि धर्मात्मन्वरं वरय सुव्रत ।। ७.१०.२८ ॥

श्लोक 29

विभीषणस्तु धर्मात्मा वचनं प्राह साञ्जलिः ।वृतः सर्वगुणैर्नित्यं चन्द्रमा रश्मिभिर्यथा ।। ७.१०.२९ ॥

श्लोक 30

भगवन्कृतकृत्यो ऽहं यन्मे लोकगुरुः स्वयम् ।प्रीतेन यदि दातव्यो वरो मे शृणु सुव्रत ।। ७.१०.३० ॥

श्लोक 31

परमापद्गतस्यापि धर्मे मम मतिर्भवेत् ।अशिक्षितं च ब्रह्मास्त्रं भगवन्प्रतिभातु मे ।। ७.१०.३१ ॥

श्लोक 32

या या मे जायते बुद्धिर्येषु येष्वाश्रमेषु च ।सा सा भवतु धर्मिष्ठा तं तु धर्मं च पालये ।। ७.१०.३२ ॥

श्लोक 33

एष मे परमोदार वरः परमको मतः ।नहि धर्माभिरक्तानां लोके किञ्चन दुर्लभम् ।। ७.१०.३३ ॥

श्लोक 34

पुनः प्रजापतिः प्रीतो विभीषणमुवाच ह ।धर्मिष्ठस्त्वं यथा वत्स तथा चैतद्भविष्यति ।। ७.१०.३४ ॥

श्लोक 35

यस्माद्राक्षसयोनौ ते जातस्यामित्रनाशन ।नाधर्मे जायते बुद्धिरमरत्वं ददामि ते ।। ७.१०.३५ ॥

श्लोक 36

इत्युक्त्वा कुम्भकर्णाय वरं दातुमुपस्थितम् ।प्रजापतिं सुराः सर्वे वाक्यं प्राञ्जलयो ऽब्रुवन् ।। ७.१०.३६ ॥

श्लोक 37

न तावत्कुम्भकर्णाय प्रदातव्यो वरस्त्वया ।जानीषे हि यथा लोकांस्त्रासयत्येष दुर्मतिः ।। ७.१०.३७ ॥

श्लोक 38

नन्दने ऽप्सरसः सप्त महेन्द्रानुचरा दश ।अनेन भक्षिता ब्रह्मन्नृषयो मानुषास्तथा ।। ७.१०.३८ ॥

श्लोक 39

अलब्धवरपूर्वेण यत्कृतं राक्षसेन तु ।तदेष वरलब्धः स्याद्भक्षयेद्भुवनत्रयम् ।। ७.१०.३९ ॥

श्लोक 40

वरव्याजेन मोहो ऽस्मै दीयताममितप्रभ ।लोकानां स्वस्ति चैवं स्याद्भवेदस्य च सन्नतिः ।। ७.१०.४० ॥

श्लोक 41

एवमुक्तः सुरैर्ब्रह्मा ऽचिन्तयत् पद्मसम्भवः ।चिन्तिता चोपतस्थे ऽस्य पार्श्वं देवी सरस्वती ।। ७.१०.४१ ॥

श्लोक 42

प्राञ्जलिः सा तु पार्श्वस्था प्राह वाक्यं सरस्वती ।इयमस्म्यागता देव किं कार्यं करवाण्यहम् ।। ७.१०.४२ ॥

श्लोक 43

प्रजापतिस्तुं तां प्राप्तां प्राह वाक्यं सरस्वतीम् ।वाणि त्वं राक्षसेन्द्रस्य भव या देवतेप्सिता ।। ७.१०.४३ ॥

श्लोक 44

तथेत्युक्त्वा प्रविष्टा सा प्रजापतिरथाब्रवीत् ।कुम्भकर्ण महाबाहो वरं वरय यो मतः ।। ७.१०.४४ ॥

श्लोक 45

कुम्भकर्णस्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वचनमब्रवीत् ।स्वप्तुं वर्षाण्यनेकानि देवदेव ममेप्सितम् ।। ७.१०.४५ ॥

श्लोक 46

एवमस्त्विति तं चोक्त्वा प्रायाद्ब्रह्मा सुरैः समम् ।देवी सरस्वती चैव राक्षसं तं जहौ पुनः ।। ७.१०.४६ ॥

श्लोक 47

ब्रह्मणा सह देवेषु गतेषु च नभःस्थलम् ।विमुक्तो ऽसौ सरस्वत्या स्वां सञ्ज्ञां च ततो गतः ।। ७.१०.४७ ॥

श्लोक 48

कुम्भकर्णस्तु दुष्टात्मा चिन्तयामास दुःखितः ।ईदृशं किमिदं वाक्यं ममाद्य वदनाच्च्युतम् ।। ७.१०.४८ ॥

श्लोक 49

अहं व्यामोहितो देवैरिति मन्ये तदा ऽ ऽगतैः ।एवं लब्धवराः सर्वे भ्रातरो दीप्ततेजसः ।श्लेष्मातकवनं गत्वा तत्र ते न्यवसन्सुखम् ।। ७.१०.४९ ।।

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ