मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण उत्तरकाण्ड सर्ग 16

वाल्मीकि रामायण उत्तरकाण्ड सर्ग 16 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

स जित्वा धनदं राम भ्रातरं राक्षसाधिपः ।महासेनप्रसूतिं तद्ययौ शरवणं महत् ।। ७.१६.१ ॥

श्लोक 2

अथापश्यदृशग्रीवो रौक्मं शरवणं महत् ।गभस्तिजालसंवीतं द्वितीयमिव भास्करम् ।। ७.१६.२ ॥

श्लोक 3

स पर्वतं समारुह्य कञ्चिद्रम्यवनान्तरम् ।अपश्यत् पुष्पकं तत्र रामविष्टम्भितं तदा ।। ७.१६.३ ॥

श्लोक 4

विष्टब्धं पुष्पकं दृष्ट्वा ह्यगमं कामागं कृतम् ।अचिन्तयद्राक्षसेन्द्रः सचिवैस्तैः समावृतः ।। ७.१६.४ ॥

श्लोक 5

किन्निमित्तं चेच्छया मे नेदं गच्छति पुष्पकम् ।पर्वतस्योपरिष्ठस्य कर्मेदं कस्यचिद्भवेत् ।। ७.१६.५ ॥

श्लोक 6

ततो ऽब्रवीत्तदा राम मारीचो बुद्धिकोविदः ।नेदं निष्कारणं राजन्पुष्पकं यन्न गच्छति ।। ७.१६.६ ॥

श्लोक 7

अथवा पुष्पकमिदं धनदान्नान्यवाहनम् ।अतो निष्पन्दमभवद्धनाध्यक्षविनाकृतम् ।। ७.१६.७ ॥

श्लोक 8

इति वाक्यान्तरे तस्य करालः कृष्णपिङ्गलः ।वामनो विकटो मुण्डी नन्दी प्रह्वभुजो बली ।। ७.१६.८ ॥

श्लोक 9

ततः पार्श्वमुपागम्य भवस्यानुचरो ऽब्रवीत् ।नन्दीश्वरो वचश्चेदं राक्षसेन्द्रमशङ्कितः ।। ७.१६.९ ॥

श्लोक 10

निवर्तस्व दशग्रीव शैले क्रीडति शङ्करः ।सुपर्णनागयक्षाणां देवगन्धर्वरक्षसाम् ।। ७.१६.१० ॥

श्लोक 11

सर्वेषामेव भूतानामगम्यः पर्वतः कृतः ।इति नन्दिवचः श्रुत्वा क्रोधात्कम्पितकुण्डलः ।। ७.१६.११ ॥

श्लोक 12

रोषात्तु ताम्रनयनः पुष्पकादवरुह्य सः ।को ऽयं शङ्कर इत्युक्त्वा शैलमूलमुपागतः ।। ७.१६.१२ ॥

श्लोक 13

सो ऽपश्यन्नन्दिनं तत्र देवस्यादूरतः स्थितम् ।दीप्तं शूलमवष्टभ्य द्वितीयमिव शङ्करम् ।। ७.१६.१३ ॥

श्लोक 14

तं दृष्ट्वा वानरमुखमवज्ञाय स राक्षसः ।प्रहासं मुमुचे तत्र सतोय इव तोयदः ।। ७.१६.१४ ॥

श्लोक 15

तं क्रुद्धो भगवान्नन्दी शङ्करस्यापरा तनुः ।अब्रवीत्तत्र तद्रक्षो दशाननमुपस्थितम् ।। ७.१६.१५ ॥

श्लोक 16

यस्माद्वानररूपं मामवज्ञाय दशानन ।अशनीपातसङ्काशमपहासं प्रमुक्तवान् ।। ७.१६.१६ ॥

श्लोक 17

तस्मान्मद्रूपसम्पन्ना मद्वीर्यसमतेजसः ।उत्पत्स्यन्ति वधार्थं हि कुलस्य तव वानराः ।। ७.१६.१७ ॥

श्लोक 18

नखदंष्ट्रायुधाः क्रूरा मनःसम्पातरंहसः ।युद्धोन्मत्ता बलोद्रिक्ताः शैला इव विसर्पिणः ।। ७.१६.१८ ॥

श्लोक 19

ते तव प्रबलं दर्पमुत्सेधं च पृथग्विधम् ।व्यपनेष्यन्ति सम्भूय सहामात्यसुतस्य च ।। ७.१६.१९ ॥

श्लोक 20

किं त्विदानीं मया शक्यं हन्तुं त्वां हे निशाचर ।न हन्तव्यो हतस्त्वं हि पूर्वमेव स्वकर्मभिः ।। ७.१६.२० ॥

श्लोक 21

इत्युदीरितवाक्ये तु देवे तस्मिन्महात्मनि ।देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ।। ७.१६.२१ ॥

श्लोक 22

अचिन्तयित्वा स तदा नन्दिवाक्यं महाबलः ।पर्वतं तु समासाद्य वाक्यमाह दशाननः ।। ७.१६.२२ ॥

श्लोक 23

पुष्पकस्य गतिश्छिन्ना यत्कृते मम गच्छतः ।तमिमं शैलमुन्मूलं करोमि तव गोपते ।। ७.१६.२३ ॥

श्लोक 24

केन प्रभावेण भवो नित्यं क्रीडति राजवत् ।विज्ञातव्यं न जानीते भयस्थानमुपस्थितम् ।। ७.१६.२४ ॥

श्लोक 25

एवमुक्त्वा ततो राम भुजान्विक्षिप्य पर्वते ।तोलयामास तं शीघ्रं स शैलं समकम्पत ।। ७.१६.२५ ॥

श्लोक 26

चालनात्पर्वतस्यैव गणा देवस्य कम्पिताः ।चचाल पार्वती चापि तदा ऽ ऽश्लिष्टा महेश्वरम् ।। ७.१६.२६ ॥

श्लोक 27

ततो राम महादवो देवानां प्रवरो हरः ।पादाङ्गुष्ठेन तं शैलं पीडयामास लीलया ।। ७.१६.२७ ॥

श्लोक 28

पीडितास्तु ततस्तस्य शैलस्याधोगता भुजाः ।विस्मिताश्चाभवंस्तत्र सचिवास्तस्य रक्षसः ।। ७.१६.२८ ॥

श्लोक 29

रक्षसा तेन रोषाच्च भुजानां पीडनात्तदा ।मुक्तो विरावः सहसा त्रैलोक्यं येन कम्पितम् ।। ७.१६.२९ ॥

श्लोक 30

मेनिरे वज्रनिष्पेषं तस्यामात्या युगक्षये ।तदा वर्त्मस्थचलिता देवा इन्द्रपुरोगमाः ।। ७.१६.३० ॥

श्लोक 31

समुद्राश्चापि सङ्क्षुब्धाश्चलिताश्चापि पर्वताः ।यक्षा विद्याधराः सिद्धाः किमेतदिति चाब्रुवन् ।। ७.१६.३१ ॥

श्लोक 32

अथ ते मन्त्रिणस्तस्य विक्रोशन्तमथाब्रुवन् ।तोषयस्व महादेवं नीलकण्ठमुमापतिम् ।। ७.१६.३२ ॥

श्लोक 33

तमृते शरणं नान्यं पश्यामो ऽत्र दशानन ।स्तुतिभिः प्रणतो भूत्वा तमेव शरणं व्रज ।। ७.१६.३३ ॥

श्लोक 34

कृपालुः शङ्करस्तुष्टः प्रसादं ते विधास्यति ।एवमुक्तस्तदामात्यैस्तुष्टाव वृषभध्वजम् ।। ७.१६.३४ ॥

श्लोक 35

सामभिर्विविधैः स्तोत्रैः प्रणम्य स दशाननः ।संवत्सरसहस्रं तु रुदतो रक्षसो गतम् ।। ७.१६.३५ ॥

श्लोक 36

ततः प्रीतो महादेवः शैलाग्रे विष्ठितः प्रभुः ।मुक्त्वा चास्य भुजान्राम प्राह वाक्यं दशाननम् ।। ७.१६.३६ ॥

श्लोक 37

प्रीतो ऽस्मि तव वीर्यस्य शौण्डार्याच्च दशानन ।शैलाक्रान्तेन यो मुक्तस्त्वया रावः सुदारुणः ।। ७.१६.३७ ॥

श्लोक 38

यस्माल्लोकत्रयं चैतद्रावितं भयमागतम् ।तस्मात्त्वं रावणो नाम नाम्ना राजन्भविष्यसि ।। ७.१६.३८ ॥

श्लोक 39

देवता मानुषा यक्षा ये चान्ये जगतीतले ।एवं त्वामभिधास्यन्ति रावणं लोकरावणम् ।। ७.१६.३९ ॥

श्लोक 40

गच्छ पौलस्त्य विस्रब्धं पथा येन त्वमिच्छसि ।मया चैवाभ्यनुज्ञातो राक्षसाधिप गम्यताम् ।। ७.१६.४० ॥

श्लोक 41

एवमुक्तस्तु लङ्केशः शम्भुना स्वयमब्रवीत् ।प्रीतो यदि महादेव वरं मे देहि याचतः ।। ७.१६.४१ ॥

श्लोक 42

अवध्यत्वं मया प्राप्तं देवगन्धर्वदानवैः ।राक्षसैर्गुह्यकैर्नागैर्ये चान्ये बलवत्तराः ।। ७.१६.४२ ॥

श्लोक 43

मानुषान्न गणे देव स्वल्पास्ते मम सम्मताः ।दीर्घमायुश्च मे प्राप्तं ब्रह्मणस्त्रिपुरान्तक ।। ७.१६.४३ ॥

श्लोक 44

वाञ्छितं चायुषः शेषं शस्त्रं त्वं च प्रयच्छ मे ।एवमुक्तस्ततस्तेन रावणेन स शङ्करः ।। ७.१६.४४ ॥

श्लोक 45

ददौ खड्गं महादीप्तं चन्द्रहासमिति श्रुतम् ।आयुषश्चावशेषं च स्थित्वा भूतपतिस्तदा ।। ७.१६.४५ ॥

श्लोक 46

दत्त्वोवाच ततः शम्भुर्नावज्ञेयमिदं त्वया ।अवज्ञातं यदि हि ते मामेवैष्यत्यसंशयः ।। ७.१६.४६ ॥

श्लोक 47

एवं महेश्वरेणैव कृतनामा स रावणः ।अभिवाद्य महादेवमारुरोहाथ पुष्पकम् ।। ७.१६.४७ ॥

श्लोक 48

ततो महीतले राम पर्यक्रामत रावणः ।क्षत्ऺित्रयान्सुमहावीर्यान्बाधमान इतस्ततः ।। ७.१६.४८ ॥

श्लोक 49

केचित्तेजस्विनः शूराः क्षत्ऺित्रया युद्धदुर्मदाः ।तच्छासनमकुर्वन्तो विनेशुः सपरिच्छदाः ।। ७.१६.४९ ॥

श्लोक 50

अपरे दुर्जयं रक्षो जानन्तः प्राज्ञसम्मताः ।जिताः स्म इत्यभाषन्त राक्षसं बलदर्पितम् ।। ७.१६.५० ।।

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ