वाल्मीकि रामायण उत्तरकाण्ड सर्ग 22
वाल्मीकि रामायण उत्तरकाण्ड सर्ग 22 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

श्लोक 1
स तस्य तु महानादं श्रुत्वा वैवस्वतः प्रभुः ।शत्रुं विजयिनं मेने स्वबलस्य च सङ्क्षयम् ।। ७.२२.१ ॥
श्लोक 2
स हि योधान्हतान्मत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः ।अब्रवीत्त्वरितं सूतं रथो ऽयमुपनीयताम् ।। ७.२२.२ ॥
श्लोक 3
तस्य सूतस्तदा दिव्यमुपस्थाप्य महारथम् ।स्थितः स च महातेजा ह्यध्यारोहत तं रथम् ।प्राशमुद्गरहस्तश्च मृत्युस्तस्याग्रतः स्थितः ।। ७.२२.३ ॥
श्लोक 4
येन सङ्क्षिप्यते सर्वं त्रैलोक्यमिदमव्ययम् ।कालदण्डस्तु पार्श्वस्थो मूर्तिमानस्य चाभवत् ।यमप्रहरणं दिव्यं तेजसा ज्वलदग्निमत् ।। ७.२२.४ ॥
श्लोक 5
तस्य पार्श्वेषु निच्छिद्राः कालपाशाः प्रतिष्ठिताः ।। ७.२२.५ ।।पावकस्पर्शसङ्काशः स्थितो मूर्तश्च मुद्गरः ।। ७.२२.६ ॥
श्लोक 6
ततो लोकत्रयं क्षुब्धमकम्पन्त दिवौकसः ।कालं दृष्ट्वा तथा क्रुद्धं सर्वलोकभयावहम् ।। ७.२२.७ ॥
श्लोक 7
ततः प्रचोदयन्सूतस्तानश्वान्रुचिरप्रभान् ।प्रययौ भीमसन्नादो यत्र रक्षःपतिः स्थितः ।। ७.२२.८ ॥
श्लोक 8
मुहूर्तेन यमं ते तु हया हरिहयोपमाः ।प्रापयन्मनसस्तुल्या यत्र तत्प्रस्तुतं रणम् ।। ७.२२.९ ॥
श्लोक 9
दृष्ट्वा तथैव विकृतं रथं मृत्युसमन्वितम् ।सचिवा राक्षसेन्द्रस्य सहसा विप्रदुद्रुवुः ।। ७.२२.१० ॥
श्लोक 10
लघुसत्त्वतया ते हि नष्टसञ्ज्ञा भयार्दिताः ।नेह योद्धुं समर्थाः स्म इत्युक्त्वा प्रययुर्दिशः ।। ७.२२.११ ॥
श्लोक 11
स तु तं तादृशं दृष्ट्वा रथं लोकभयावहम् ।नाक्षुभ्यत दशग्रीवो न चापि भयमाविशत् ।। ७.२२.१२ ॥
श्लोक 12
स तु रावणमासाद्य व्यसृजच्छक्तितोमरान् ।यमो मर्माणि सङ्क्रुद्धो रावणस्योपकृन्तत ।। ७.२२.१३ ॥
श्लोक 13
रावणस्तु ततः स्वस्थः शरवर्षं मुमोच ह ।तस्मिन्वैवस्वतरथे तोयवर्षमिवाम्बुदः ।। ७.२२.१४ ॥
श्लोक 14
ततो महाशक्तिशरैः पात्यमानैर्महोरसि (पात्यमानो) ।नाशक्नोत्प्रतिकर्तुं स राक्षसः शल्यपीडितः ।। ७.२२.१५ ॥
श्लोक 15
एवं नानाप्रहरणैर्यमेनामित्रकर्षिणा ।सप्तरात्रं कृतः सङ्ख्ये विसञ्ज्ञो विमुखो रिपुः ।। ७.२२.१६ ॥
श्लोक 16
तदासीत्तुमुलं युद्धं यमराक्षसयोर्द्वयोः ।जयमाकाङ्क्षतोर्वीर समरेष्वनिवर्तिनोः ।। ७.२२.१७ ॥
श्लोक 17
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।प्रजापतिं पुरस्कृत्य समेतास्तद्रणाजिरम् ।। ७.२२.१८ ॥
श्लोक 18
संवर्त इव लोकानां क्रुध्यतोरभवत्तदा ।राक्षसानां च मुख्यस्य प्रेतानामीश्वरस्य च ।। ७.२२.१९ ॥
श्लोक 19
राक्षसेन्द्रो ऽपि विस्फार्य चापमिन्द्राशनिप्रभम् ।निरन्तरमिवाकाशं कुर्वन्बाणांस्ततो ऽसृजत् ।। ७.२२.२० ॥
श्लोक 20
मृत्युं चतुर्भिर्विशिखैः सूतं सप्तभिरार्दयत् ।यमं शतसहस्रेण शीघ्रं मर्मस्वताडयत् ।। ७.२२.२१ ॥
श्लोक 21
ततः क्रुद्धस्य वदनाद्यमस्य समजायत ।ज्वालामाली सनिःश्वासः सधूमः कोपपावकः ।। ७.२२.२२ ॥
श्लोक 22
तदाश्चर्यमथो दृष्ट्वा देवदानवसन्निधौ ।प्रहर्षितौ सुसंरब्धौ मृत्युकालौ बभूवतुः ।। ७.२२.२३ ॥
श्लोक 23
ततो मृत्युः क्रुद्धतरो वैवस्वतमभाषत ।मुञ्च मां समरे यावद्धन्मीमं पापराक्षसम् ।नैषा रक्षो भवेदद्य मर्यादा हि निसर्गतः ।। ७.२२.२४ ॥
श्लोक 24
हिरण्यकशिपुः श्रीमान्नमुचिः शम्बरस्तथा ।विसन्धिर्धूमकेतुश्च बलिर्वैरोचनो ऽपि च ।। ७.२२.२५ ॥
श्लोक 25
दम्भुर्दैत्यमहाराजो वृत्रो बाणस्तथैव च ।राजर्षयः शास्त्रविदो गन्धर्वाः समहोरगाः ।। ७.२२.२६ ॥
श्लोक 26
ऋषयः पन्नगा दैत्या यक्षाश्चाप्यप्सरोगणाः ।युगान्तपरिवर्ते च पृथिवी समहार्णवा ।। ७.२२.२७ ॥
श्लोक 27
क्षयं नीता महाराज सपर्वतसरिद्द्रुमा ।एते चान्ये च बहवो बलवन्तो दुरासदाः ।। ७.२२.२८ ॥
श्लोक 28
विनिपन्ना मया दृष्टाः किमुतायं निशाचरः ।। ७.२२.२९ ॥
श्लोक 29
मुञ्चं मां साधु धर्मज्ञ यावदेनं निहन्म्यहम् ।नहि कश्चिन्मया दृष्टो बलवानपि जीवति ।। ७.२२.३० ॥
श्लोक 30
बलं मम न खल्वेतन्मर्यादैषा निसर्गतः ।स दृष्टो न मया कालं मुहुर्तमापि जीवति ।। ७.२२.३१ ॥
श्लोक 31
तस्यैवं वचनं श्रुत्वा धर्मराजः प्रतापवान् ।अब्रवीत्तत्र तं मुत्युं त्वं तिष्ठैनं निहन्म्यहम् ।। ७.२२.३२ ॥
श्लोक 32
ततः संरक्तनयनः क्रुद्धो वैवस्वतः प्रभुः ।कालदण्डममोघं तु तोलयामास पाणिना ।। ७.२२.३३ ॥
श्लोक 33
यस्य पार्श्वेषु निखिला कालपाशाः प्रतिष्ठिताः ।पावकाशनिसङ्काशो मुद्गरो मूर्तिमान्स्थितः ।। ७.२२.३४ ॥
श्लोक 34
दर्शनादेव यः प्राणान्प्राणिनामपकर्षति ।किं पुनः स्पृश्यमानस्य पात्यमानस्य वा पुनः ।। ७.२२.३५ ॥
श्लोक 35
स ज्वालापरिवारस्तु निर्दहन्निव राक्षसम् ।तेन स्पृष्टो बलवता महाप्रहरणो ऽस्फुरत् ।। ७.२२.३६ ॥
श्लोक 36
ततो विदुद्रुवुः सर्वे तस्मात्रस्ता रणाजिरे ।सुराश्च क्षुभिताः सर्वे दृष्ट्वा दण्डोद्यतं यमम् ।। ७.२२.३७ ॥
श्लोक 37
तस्मिन्प्रहर्तुकामे तु यमे दण्डेन रावणम् ।यमं पितामहः साक्षाद्दर्शयित्वेदमब्रवीत् ।। ७.२२.३८ ॥
श्लोक 38
वैवस्वत महाबाहो न खल्वमितविक्रम ।न हन्तव्यस्त्वया तेन दण्डेनैव निशाचरः ।। ७.२२.३९ ॥
श्लोक 39
वरः खलु मयैतस्मै दत्तस्त्रिदशपुङ्गव ।स त्वया नानृतः कार्यो यन्मया व्याहृतं वचः ।। ७.२२.४० ॥
श्लोक 40
यो हि मामनृतं कुर्याद्देवो वा मानुषो ऽपि वा ।त्रैलोक्यमनृतं तेन कृतं स्यान्नात्र संशयः ।। ७.२२.४१ ॥
श्लोक 41
क्रुद्धेन विप्रमुक्तो ऽयं निर्विशेषं प्रियाप्रिये ।प्रजाः संहरते रौद्रो लोकत्रयभयावहः ।। ७.२२.४२ ॥
श्लोक 42
अमोघो ह्येष सर्वेषां प्राणिनाममितप्रभः ।कालदण्डो मया सृष्टः पूर्वं मृत्युपुरस्कृतः ।। ७.२२.४३ ॥
श्लोक 43
तन्न खल्वेष ते सौम्य पात्यो रावणमूर्धनि ।नह्यस्मिन्पतिते कश्चिन्मुहूर्तमपि जीवति ।। ७.२२.४४ ॥
श्लोक 44
यदि ह्यन्मिन्निपतिते न म्रियेतैष राक्षसः ।म्रियते वा दशग्रीवस्तदाप्युभयतो ऽनृतम् ।। ७.२२.४५ ॥
श्लोक 45
तन्निवर्तय लङ्केशं द्दण्डमेतं समुद्यतम् ।सत्यं च मां कुरुष्वाद्य लोकांस्त्वं यद्यवेक्षसे ।। ७.२२.४६ ॥
श्लोक 46
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा प्रत्युवाच यमस्तदा ।एष व्यावर्तितो दण्डः प्रभविष्णुर्हि नो भवान् ।। ७.२२.४७ ॥
श्लोक 47
किं न्विदानीं मया शक्यं कर्तुं रणगतेन हि ।न मया यद्ययं शक्यो हन्तुं वरपुरस्कृतः ।। ७.२२.४८ ॥
श्लोक 48
एष तस्मात्प्रणश्यामि दर्शनादस्य रक्षसः ।इत्युक्त्वा सरथः साश्वस्तत्रैवान्तरधीयत ।। ७.२२.४९ ॥
श्लोक 49
दशग्रीवस्तु तं जित्वा नाम विश्राव्य चात्मनः ।आरुह्य पुष्पकं भूयो निष्क्रान्तो यमसादनात् ।। ७.२२.५० ॥
श्लोक 50
स तु वैवस्वतो देवैः सह ब्रह्मपुरोगमैः ।जगाम त्रिदिवं हृष्टो नारदश्च महामुनिः ।। ७.२२.५१ ।।