मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण बालकाण्ड सर्ग 54

वाल्मीकि रामायण बालकाण्ड सर्ग 54 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

कामधेनुम् वसिष्ठो अपि यदा न त्यजते मुनिः ।तदा अस्य शबलाम् राम विश्वामित्रो अन्वकर्षत ॥१-५४-१॥

श्लोक 2

नीयमाना तु शबला राम राज्ञा महात्मना ।दुःखिता चिन्तयामास रुदंती शोक कर्शिता ॥१-५४-२॥

श्लोक 3

परित्यक्ता वसिष्ठेन किम् अहम् सुमहात्मना ।या अहम् राज भृतैः दीना ह्रियेयम् भृश दुःखिता ॥१-५४-३॥

श्लोक 4

किम् मया अपकृतम् तस्य महर्षेः भावित आत्मनः ।यन् माम् अनागसम् भक्ताम् इष्टाम् त्यजति धार्मिकः ॥१-५४-४॥

श्लोक 5

इति संचिन्तयित्वा तु निःश्वस्य च पुनः पुनः ।जगाम वेगेन तदा वसिष्ठम् परम ओजसम् ॥१-५४-५॥

श्लोक 6

निर्धूय ताम् तदा भृत्यान् शतशः शत्रुसूदन ।जगाम अनिल वेगेन पाद मूलम् महात्मनः ॥१-५४-६॥

श्लोक 7

शबला सा रुदन्ती च क्रोशन्ती च इदम् अब्रवीत् ।वसिष्ठस्य अग्रतः स्थित्वा मेघ निःस्वना ॥१-५४-७॥

श्लोक 8

भगवन् किम् परित्यक्ता त्वया अहम् ब्रह्मणः सुत ।यस्मात् राज भटा माम् हि नयन्ते त्वत् सकाशतः ॥१-५४-८॥

श्लोक 9

एवम् उक्तः तु ब्रह्मर्षिर् इदम् वचनम् अब्रवीत् ।शोक संतप्त हृदयाम् स्व सारम् इव दुःखिताम् ॥१-५४-९॥

श्लोक 10

न त्वाम् त्यजामि शबले न अपि मे अपकृतम् त्वया ।एष त्वाम् नयते राजा बलात् मत्तः महाबलः ॥१-५४-१०॥

श्लोक 11

न हि तुल्यम् बलम् मह्यम् राजा तु अद्य विशेषतः ।बली राजा क्षत्रियः च पृथिव्याः पतिः एव च ॥१-५४-११॥

श्लोक 12

इयम् अक्षौहिणी पूर्णा गज वाजि रथ आकुला ।हस्ति ध्वज समाकीर्णा तेन असौ बलवत्तरः ॥१-५४-१२॥

श्लोक 13

एवम् उक्ता वसिष्ठेन प्रत्युवाच विनीतवत् ।वचनम् वचनज्ञा सा ब्रह्मर्षिम् अतुल प्रभम् ॥१-५४-१३॥

श्लोक 14

न बलम् क्षत्रियस्य आहुः ब्राह्मणो बलवत्तरः ।ब्रह्मन् ब्रह्म बलम् दिव्यम् क्षत्रात् तु बलवत्तरम् ॥१-५४-१४॥

श्लोक 15

अप्रमेय बलम् तुभ्यम् न त्वया बलवत्तरः ।विश्वामित्रो महावीर्यः तेजः तव दुरासदम् ॥१-५४-१५॥

श्लोक 16

नियुङ्क्ष्व माम् महातेजः त्वत् ब्रह्म बल संभृताम् ।तस्य दर्पम् बलम् यत्नम् नाशयामि दुरात्मनः ॥१-५४-१६॥

श्लोक 17

इति उक्तः तु तया राम वसिष्ठः सुमहायशाः ।सृजस्व इति तदा उवाच बलम् पर बल अर्दनम् ॥१-५४-१७॥

श्लोक 18

तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा सुरभिः सा असृजत् तदा ।तस्या हुंभा रव उत्सृष्टाः पह्लवाः शतशो नृप ॥१-५४-१८॥

श्लोक 19

नाशयन्ति बलम् सर्वम् विश्वामित्रस्य पश्यतः ।स राजा परम क्रुद्धः क्रोध विस्फारित ईक्षणः ॥१-५४-१९॥

श्लोक 20

पह्लवान् नाशयामास शस्त्रैः उच्चावचैः अपि ।विश्वामित्र अर्दितान् दृष्ट्वा पह्लवान् शतशः तदा ॥१-५४-२०॥

श्लोक 21

भूय एव असृजत् घोरान् शकान् यवन मिश्रितान् ।तैः आसीत् संवृता भूमिः शकैः यवन मिश्रितैः ॥१-५४-२१॥

श्लोक 22

प्रभावद्भिर्महावीर्यैर्हेमकिंजल्कसन्निभैः ।यद्वा -प्रभावद्भिः महावीर्यैः हेम किंजल्क संनिभैः ।दीर्घासिपट्टिशधरैर्हेमवर्णाम्बराअवृतैः।यद्वा -दीर्घ असि पट्टिश धरैः हेम वर्ण अंबर आवृतैः ॥१-५४-२२॥

श्लोक 23

निर्दग्धम् तत् बलम् सर्वम् प्रदीप्तैः इव पावकैः ।ततो अस्त्राणि महातेजा विश्वामित्रो मुमोच ह ।तैः तैः यवन कांभोजा बर्बराः च अकुली कृताः ॥१-५४-२३॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ