मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण अयोध्याकाण्ड सर्ग 24

वाल्मीकि रामायण अयोध्याकाण्ड सर्ग 24 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

तम् समीक्ष्य तु अवहितम् पितुर् निर्देश पालने ।कौसल्या बाष्प सम्रुद्धा वचो धर्मिष्ठम् अब्रवीत् ॥२-२४-१॥

श्लोक 2

अदृष्ट दुह्खो धर्मात्मा सर्व भूत प्रियम् वदः ।मयि जातः दशरथात् कथम् उन्चेन वर्तयेत् ॥२-२४-२॥

श्लोक 3

यस्य भृत्याः च दासाः च मृष्टानि अन्नानि भुन्जते ।कथम् स भोक्ष्यते नाथो वने मूल फलानि अयम् ॥२-२४-३॥

श्लोक 4

क एतत् श्रद्दधेत् श्रुत्वा कस्य वा न भवेद् भयम् ।गुणवान् दयितः राज्ञो राघवो यद् विवास्यते ॥२-२४-४॥

श्लोक 5

नूनम् तु बलवान् लोके कृतान्तः सर्वमादिशन् ।लोके रामाभिरामस्त्वम् वनम् यत्र गमिष्यसि ॥२-२४-५॥

श्लोक 6

अयम् तु मामात्मभवस्तवादर्शनमारुतः ।विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः ॥२-२४-६॥

श्लोक 7

चिन्ताबाष्पमहाधूस्तवागमनचिन्तजः ।कर्शयित्वा भृशम् पुत्र निश्वासायाससम्भवः ॥२-२४-७॥

श्लोक 8

त्वया विहीनाम् इह माम् शोक अग्निर् अतुलो महान् ।प्रधक्ष्यति यथा कक्षम् चित्र भानुर् हिम अत्यये ॥२-२४-८॥

श्लोक 9

कथम् हि धेनुः स्वम् वत्सम् गच्चन्तम् न अनुगच्चति ।अहम् त्वा अनुगमिष्यामि यत्र पुत्र गमिष्यसि ॥२-२४-९॥

श्लोक 10

तथा निगदितम् मात्रा तत् वाक्यम् पुरुष Rषभः ।श्रुत्वा रामः अब्रवीद् वाक्यम् मातरम् भृश दुह्खिताम्।कैकेय्या वन्चितः राजा मयि च अरण्यम् आश्रिते ।भवत्या च परित्यक्तः न नूनम् वर्तयिष्यति ॥२-२४-१०॥

श्लोक 11

भर्तुः किल परित्यागो नृशम्सः केवलम् स्त्रियाः ।स भवत्या न कर्तव्यो मनसा अपि विगर्हितः ॥२-२४-११॥

श्लोक 12

यावज् जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगती पतिः ।शुश्रूषा क्रियताम् तावत् स हि धर्मः सनातनः ॥२-२४-१२॥

श्लोक 13

एवम् उक्ता तु रामेण कौसल्या शुभ दर्शना ।तथा इति उवाच सुप्रीता रामम् अक्लिष्ट कारिणम् ॥२-२४-१३॥

श्लोक 14

एवम् उक्तः तु वचनम् रामः धर्मभ्Rताम् वरः ।भूयः ताम् अब्रवीद् वाक्यम् मातरम् भृश दुह्खिताम् ॥२-२४-१४॥

श्लोक 15

मया चैव भवत्या च कर्तव्यम् वचनम् पितुः ।राजा भर्ता गुरुः श्रेष्ठः सर्वेषाम् ईश्वरः प्रभुः ॥२-२४-१५॥

श्लोक 16

इमानि तु महा अरण्ये विह्Rत्य नव पन्च च ।वर्षाणि परम प्रीतः स्थास्यामि वचने तव ॥२-२४-१६॥

श्लोक 17

एवम् उक्ता प्रियम् पुत्रम् बाष्प पूर्ण आनना तदा ।उवाच परम आर्ता तु कौसल्या पुत्र वत्सला ॥२-२४-१७॥

श्लोक 18

आसाम् राम सपत्नीनाम् वस्तुम् मध्ये न मे क्षमम् ।नय माम् अपि काकुत्स्थ वनम् वन्यम् म्Rगीम् यथा ॥२-२४-१८॥

श्लोक 19

यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितुर् अपेक्षया ।ताम् तथा रुदतीम् रामः रुदन् वचनम् अब्रवीत् ॥२-२४-१९॥

श्लोक 20

जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतम् प्रभुर् एव च ।भवत्या मम चैव अद्य राजा प्रभवति प्रभुः ।भरतः च अपि धर्मात्मा सर्व भूत प्रियम् वदः ॥२-२४-२०॥

श्लोक 21

भवतीम् अनुवर्तेत स हि धर्म रतः सदा ।यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्र शोकेन पार्थिवः ॥२-२४-२१॥

श्लोक 22

यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्रशोकेन पार्थिवः ॥२-२४-२२॥

श्लोक 23

श्रमम् न अवाप्नुयात् किम्चित् अप्रमत्ता तथा कुरु ।दारुणश्चाप्ययम् शोको यथैनम् न विनाशयेत् ॥२-२४-२३॥

श्लोक 24

राज्ञो वृद्धस्य सततम् हितम् चर समाहिता ।व्रत उपवास निरता या नारी परम उत्तमा ॥२-२४-२४॥

श्लोक 25

भर्तारम् न अनुवर्तेत सा च पाप गतिर् भवेत् ।भर्तुः शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमु त्तमम् ॥२-२४-२५॥

श्लोक 26

अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात् ।शुश्रूषम् एव कुर्वीत भर्तुः प्रिय हिते रता ॥२-२४-२६॥

श्लोक 27

एष धर्मः पुरा द्Rष्टः लोके वेदे श्रुतः स्म्Rतः ।अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः ॥२-२४-२७॥

श्लोक 28

पूज्याः ते मत् क्Rते देवि ब्राह्मणाः चैव सुव्रताः ।एवम् कालम् प्रतीक्षस्व मम आगमन कान्क्षिणी ॥२-२४-२८॥

श्लोक 29

प्राप्स्यसे परमम् कामम् मयि प्रत्यागते सति ।प्राप्स्यसे परमम् कामम् मयि प्रत्यागते सति ॥२-२४-२९॥

श्लोक 30

यदि धर्मभ्Rताम् श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम् ।एवम् उक्ता तु रामेण बाष्प पर्याकुल ईक्षणा ॥२-२४-३०॥

श्लोक 31

कौसल्या पुत्र शोक आर्ता रामम् वचनम् अब्रवीत् ।गमने सुकृताम् बुद्धिम् न ते शक्नोमि पुत्रक ॥२-२४-३१॥

श्लोक 32

विनिवर्तयितुम् वीर नूनम् कालो दुरत्ययः ।गच्च पुत्र त्वम् एक अग्रः भद्रम् ते अस्तु सदा विभो ॥२-२४-३२॥

श्लोक 33

पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि गतक्लमा ।प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे चरितव्रते ॥२-२४-३३॥

श्लोक 34

पितुरानृण्यताम् प्राप्तेत्वयि लप्स्ये परम् सुखम् ।कृतान्तस्य गतिः पुत्र दुर्विभाव्या सदा भुवि ॥२-२४-३४॥

श्लोक 35

यस्त्वा सम्चोदयति मे वच आच्चिद्य राघव ।गच्छेदानीम् महाबाहो क्षेमेण पुनरागतः ॥२-२४-३५॥

श्लोक 36

नन्दयिष्यसि माम् पुत्रः साम्ना वाक्येन चारुणा ।अपीदानीम् स कालः स्स्याद्वनात्प्रत्यागतम् पुनः ॥२-२४-३६॥

श्लोक 37

यत्त्वाम् पुत्रकः पश्येयम् जटावल्कधारिणम् ।तथा हि रामम् वन वास निश्चितम् ।ददर्श देवी परमेण चेतसा ।उवाच रामम् शुभ लक्षणम् वचो।बभूव च स्वस्त्ययन अभिकान्क्षिणी ॥२-२४-३७॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ