श्रीमद्भागवत तृतीय स्कन्ध अध्याय 12
श्रीमद्भागवत तृतीय स्कन्ध अध्याय 12 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

श्लोक 3.12.1
इति ते वर्णितः क्षत्तः कालाख्यः परमात्मनः । महिमा वेदगर्भो ऽथ यथास्राक्षीन् निबोध मे ॥ 1 ॥
श्लोक 3.12.2
ससर्जाग्रे ऽन्धतामिस्रम् अथ तामिस्रम् आदिकृत् । महामोहं च मोहं च तमश् चाज्ञानवृत्तयः ॥ 2 ॥
श्लोक 3.12.3
दृष्ट्वा पापीयसीं सृष्टिं नात्मानं बह्व् अमन्यत । भगवद्ध्यानपूतेन मनसान्यां ततो ऽसृजत् ॥ 3 ॥
श्लोक 3.12.4
सनकं च सनन्दं च सनातनम् अथात्मभूः । सनत्कुमारं च मुनीन् निष्क्रियान् ऊर्ध्वरेतसः ॥ 4 ॥
श्लोक 3.12.5
तान् बभाषे स्वभूः पुत्रान् प्रजाः सृजत पुत्रकाः । तन् नैच्छन् मोक्षधर्माणो वासुदेवपरायणाः ॥ 5 ॥
श्लोक 3.12.6
सो ऽवध्यातः सुतैर् एवं प्रत्याख्यातानुशासनैः । क्रोधं दुर्विषहं जातं नियन्तुम् उपचक्रमे ॥ 6 ॥
श्लोक 3.12.7
धिया निगृह्यमाणो ऽपि भ्रुवोर् मध्यात् प्रजापतेः । सद्यो ऽजायत तन्मन्युः कुमारो नीललोहितः ॥ 7 ॥
श्लोक 3.12.8
स वै रुरोद देवानां पूर्वजो भगवान् भवः । नामानि कुरु मे धातः स्थानानि च जगद्गुरो ॥ 8 ॥
श्लोक 3.12.9
इति तस्य वचः पाद्मो भगवान् परिपालयन् । अभ्यधाद् भद्रया वाचा मा रोदीस् तत् करोमि ते ॥ 9 ॥
श्लोक 3.12.10
यद् अरोदीः सुरश्रेष्ठ सोद्वेग इव बालकः । ततस् त्वाम् अभिधास्यन्ति नाम्ना रुद्र इति प्रजाः ॥ 10 ॥
श्लोक 3.12.11
हृद् इन्द्रियाण्य् असुर् व्योम वायुर् अग्निर् जलं मही । सूर्यश् चन्द्रस् तपश् चैव स्थानान्य् अग्रे कृतानि ते ॥ 11 ॥
श्लोक 3.12.12
मन्युर् मनुर् महिनसो महाञ् छिव ऋतध्वजः । उग्ररेता भवः कालो वामदेवो धृतव्रतः ॥ 12 ॥
श्लोक 3.12.13
धीर् धृतिरसलोमा च नियुत् सर्पिर् इलाम्बिका । इरावती स्वधा दीक्षा रुद्राण्यो रुद्र ते स्त्रियः ॥ 13 ॥
श्लोक 3.12.14
गृहाणैतानि नामानि स्थानानि च सयोषणः । एभिः सृज प्रजा बह्वीः प्रजानाम् असि यत् पतिः ॥ 14 ॥
श्लोक 3.12.15
इत्य् आदिष्टः स्वगुरुणा भगवान् नीललोहितः । सत्त्वाकृतिस्वभावेन ससर्जात्मसमाः प्रजाः ॥ 15 ॥
श्लोक 3.12.16
रुद्राणां रुद्रसृष्टानां समन्ताद् ग्रसतां जगत् । निशाम्यासङ्ख्यशो यूथान् प्रजापतिर् अशङ्कत ॥ 16 ॥
श्लोक 3.12.17
अलं प्रजाभिः सृष्टाभिर् ईदृशीभिः सुरोत्तम । मया सह दहन्तीभिर् दिशश् चक्षुर्भिर् उल्बणैः ॥ 17 ॥
श्लोक 3.12.18
तप आतिष्ठ भद्रं ते सर्वभूतसुखावहम् । तपसैव यथा पूर्वं स्रष्टा विश्वम् इदं भवान् ॥ 18 ॥
श्लोक 3.12.19
तपसैव परं ज्योतिर् भगवन्तम् अधोक्षजम् । सर्वभूतगुहावासम् अञ्जसा विन्दते पुमान् ॥ 19 ॥
श्लोक 3.12.20
एवम् आत्मभुवादिष्टः परिक्रम्य गिरां पतिम् । बाढम् इत्य् अमुम् आमन्त्र्य विवेश तपसे वनम् ॥ 20 ॥
श्लोक 3.12.21
अथाभिध्यायतः सर्गं दश पुत्राः प्रजज्ञिरे । भगवच्छक्तियुक्तस्य लोकसन्तानहेतवः ॥ 21 ॥
श्लोक 3.12.22
मरीचिर् अत्र्य्अङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । भृगुर् वसिष्ठो दक्षश् च दशमस् तत्र नारदः ॥ 22 ॥
श्लोक 3.12.23
उत्सङ्गान् नारदो जज्ञे दक्षो ऽङ्गुष्ठात् स्वयम्भुवः । प्राणाद् वसिष्ठः सञ्जातो भृगुस् त्वचि करात् क्रतुः ॥ 23 ॥
श्लोक 3.12.24
पुलहो नाभितो जज्ञे पुलस्त्यः कर्णयोर् ऋषिः । अङ्गिरा मुखतो ऽक्ष्णो ऽत्रिर् मरीचिर् मनसो ऽभवत् ॥ 24 ॥
श्लोक 3.12.25
धर्मः स्तनाद् दक्षिणतो यत्र नारायणः स्वयम् । अधर्मः पृष्ठतो यस्मान् मृत्युर् लोकभयङ्करः ॥ 25 ॥
श्लोक 3.12.26
हृदि कामो भ्रुवः क्रोधो लोभश् चाधरदच्छदात् । आस्याद् वाक् सिन्धवो मेढ्रान् निरृतिः पायोर् अघाश्रयः ॥ 26 ॥
श्लोक 3.12.27
छायायाः कर्दमो जज्ञे देवहूत्याः पतिः प्रभुः । मनसो देहतश् चेदं जज्ञे विश्वकृतो जगत् ॥ 27 ॥
श्लोक 3.12.28
वाचं दुहितरं तन्वीं स्वयम्भूर् हरतीं मनः । अकामां चकमे क्षत्तः सकाम इति नः श्रुतम् ॥ 28 ॥
श्लोक 3.12.29
तम् अधर्मे कृतमतिं विलोक्य पितरं सुताः । मरीचिमुख्या मुनयो विश्रम्भात् प्रत्यबोधयन् ॥ 29 ॥
श्लोक 3.12.30
नैतत् पूर्वैः कृतं त्वद् ये न करिष्यन्ति चापरे । यस् त्वं दुहितरं गच्छेर् अनिगृह्याङ्गजं प्रभुः ॥ 30 ॥
श्लोक 3.12.31
तेजीयसाम् अपि ह्य् एतन् न सुश्लोक्यं जगद्गुरो । यद्वृत्तम् अनुतिष्ठन् वै लोकः क्षेमाय कल्पते ॥ 31 ॥
श्लोक 3.12.32
तस्मै नमो भगवते य इदं स्वेन रोचिषा । आत्मस्थं व्यञ्जयाम् आस स धर्मं पातुम् अर्हति ॥ 32 ॥
श्लोक 3.12.33
स इत्थं गृणतः पुत्रान् पुरो दृष्ट्वा प्रजापतीन् । प्रजापतिपतिस् तन्वं तत्याज व्रीडितस् तदा । तां दिशो जगृहुर् घोरां नीहारं यद् विदुस् तमः ॥ 33 ॥
श्लोक 3.12.34
कदाचिद् ध्यायतः स्रष्टुर् वेदा आसंश् चतुर्मुखात् । कथं स्रक्ष्याम्य् अहं लोकान् समवेतान् यथा पुरा ॥ 34 ॥
श्लोक 3.12.35
चातुर्होत्रं कर्मतन्त्रम् उपवेदनयैः सह । धर्मस्य पादाश् चत्वारस् तथैवाश्रमवृत्तयः ॥ 35 ॥
श्लोक 3.12.36
स वै विश्वसृजाम् ईशो वेदादीन् मुखतो ऽसृजत् । यद् यद् येनासृजद् देवस् तन् मे ब्रूहि तपोधन ॥ 36 ॥
श्लोक 3.12.37
ऋग्यजुःसामाथर्वाख्यान् वेदान् पूर्वादिभिर् मुखैः । शास्त्रम् इज्यां स्तुतिस्तोमं प्रायश्चित्तं व्यधात् क्रमात् ॥ 37 ॥
श्लोक 3.12.38
आयुर्वेदं धनुर्वेदं गान्धर्वं वेदम् आत्मनः । स्थापत्यं चासृजद् वेदं क्रमात् पूर्वादिभिर् मुखैः ॥ 38 ॥
श्लोक 3.12.39
इतिहासपुराणानि पञ्चमं वेदम् ईश्वरः । सर्वेभ्य एव वक्त्रेभ्यः ससृजे सर्वदर्शनः ॥ 39 ॥
श्लोक 3.12.40
षोडश्य्उक्थौ पूर्ववक्त्रात् पुरीष्य्अग्निष्टुताव् अथ । आप्तोर्यामातिरात्रौ च वाजपेयं सगोसवम् ॥ 40 ॥
श्लोक 3.12.41
विद्या दानं तपः सत्यं धर्मस्येति पदानि च । आश्रमांश् च यथासङ्ख्यम् असृजत् सह वृत्तिभिः ॥ 41 ॥
श्लोक 3.12.42
सावित्रं प्राजापत्यं च ब्राह्मं चाथ बृहत् तथा । वार्ता सञ्चयशालीनशिलोञ्छ इति वै गृहे ॥ 42 ॥
श्लोक 3.12.43
वैखानसा वालखिल्यौदुम्बराः फेनपा वने । न्यासे कुटीचकः पूर्वं बह्वोदो हंसनिष्क्रियौ ॥ 43 ॥
श्लोक 3.12.44
आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिस् तथैव च । एवं व्याहृतयश् चासन् प्रणवो ह्य् अस्य दह्रतः ॥ 44 ॥
श्लोक 3.12.45
तस्योष्णिग् आसील् लोमभ्यो गायत्री च त्वचो विभोः । त्रिष्टुम् मांसात् स्नुतो ऽनुष्टुब् जगत्य् अस्थ्नः प्रजापतेः ॥ 45 ॥
श्लोक 3.12.46
मज्जायाः पङ्क्तिर् उत्पन्ना बृहती प्राणतो ऽभवत् । स्पर्शस् तस्याभवज् जीवः स्वरो देह उदाहृत ॥ 46 ॥
श्लोक 3.12.47
ऊष्माणम् इन्द्रियाण्य् आहुर् अन्तःस्था बलम् आत्मनः । स्वराः सप्त विहारेण भवन्ति स्म प्रजापतेः ॥ 47 ॥
श्लोक 3.12.48
शब्दब्रह्मात्मनस् तस्य व्यक्ताव्यक्तात्मनः परः । ब्रह्मावभाति विततो नानाशक्त्य्उपबृंहितः ॥ 48 ॥
श्लोक 3.12.49
ततो ऽपराम् उपादाय स सर्गाय मनो दधे । ऋषीणां भूरिवीर्याणाम् अपि सर्गम् अविस्तृतम् ॥ 49 ॥
श्लोक 3.12.50
ज्ञात्वा तद् धृदये भूयश् चिन्तयाम् आस कौरव । अहो अद्भुतम् एतन् मे व्यापृतस्यापि नित्यदा ॥ 50 ॥
श्लोक 3.12.51
न ह्य् एधन्ते प्रजा नूनं दैवम् अत्र विघातकम् । एवं युक्तकृतस् तस्य दैवं चावेक्षतस् तदा ॥ 51 ॥
श्लोक 3.12.52
कस्य रूपम् अभूद् द्वेधा यत् कायम् अभिचक्षते । ताभ्यां रूपविभागाभ्यां मिथुनं समपद्यत ॥ 52 ॥
श्लोक 3.12.53
यस् तु तत्र पुमान् सो ऽभून् मनुः स्वायम्भुवः स्वराट् । स्त्री यासीच् छतरूपाख्या महिष्य् अस्य महात्मनः ॥ 53 ॥
श्लोक 3.12.54
तदा मिथुनधर्मेण प्रजा ह्य् एधाम् बभूविरे । स चापि शतरूपायां पञ्चापत्यान्य् अजीजनत् ॥ 54 ॥
श्लोक 3.12.55
प्रियव्रतोत्तानपादौ तिस्रः कन्याश् च भारत । आकूतिर् देवहूतिश् च प्रसूतिर् इति सत्तम ॥ 55 ॥
श्लोक 3.12.56
आकूतिं रुचये प्रादात् कर्दमाय तु मध्यमाम् । दक्षायादात् प्रसूतिं च यत आपूरितं जगत् ॥ 56 ॥