मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

श्रीमद्भागवत तृतीय स्कन्ध अध्याय 13

श्रीमद्भागवत तृतीय स्कन्ध अध्याय 13 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

श्रीमद्भागवत महापुराण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 3.13.1

निशम्य वाचं वदतो मुनेः पुण्यतमां नृप । भूयः पप्रच्छ कौरव्यो वासुदेवकथादृतः ॥ 1 ॥

श्लोक 3.13.2

स वै स्वायम्भुवः सम्राट् प्रियः पुत्रः स्वयम्भुवः । प्रतिलभ्य प्रियां पत्नीं किं चकार ततो मुने ॥ 2 ॥

श्लोक 3.13.3

चरितं तस्य राजर्षेर् आदिराजस्य सत्तम । ब्रूहि मे श्रद्दधानाय विष्वक्सेनाश्रयो ह्य् असौ ॥ 3 ॥

श्लोक 3.13.4

श्रुतस्य पुंसां सुचिरश्रमस्य नन्व् अञ्जसा सूरिभिर् ईडितो ऽर्थः । तत्तद्गुणानुश्रवणं मुकुन्दपादारविन्दं हृदयेषु येषाम् ॥ 4 ॥

श्लोक 3.13.5

इति ब्रुवाणं विदुरं विनीतं सहस्रशीर्ष्णश् चरणोपधानम् । प्रहृष्टरोमा भगवत्कथायां प्रणीयमानो मुनिर् अभ्यचष्ट ॥ 5 ॥

श्लोक 3.13.6

यदा स्वभार्यया सार्धं जातः स्वायम्भुवो मनुः । प्राञ्जलिः प्रणतश् चेदं वेदगर्भम् अभाषत ॥ 6 ॥

श्लोक 3.13.7

त्वम् एकः सर्वभूतानां जन्मकृद् वृत्तिदः पिता । तथापि नः प्रजानां ते शुश्रूषा केन वा भवेत् ॥ 7 ॥

श्लोक 3.13.8

तद् विधेहि नमस् तुभ्यं कर्मस्व् ईड्यात्मशक्तिषु । यत् कृत्वेह यशो विष्वग् अमुत्र च भवेद् गतिः ॥ 8 ॥

श्लोक 3.13.9

प्रीतस् तुभ्यम् अहं तात स्वस्ति स्ताद् वां क्षितीश्वर । यन् निर्व्यलीकेन हृदा शाधि मेत्य् आत्मनार्पितम् ॥ 9 ॥

श्लोक 3.13.10

एतावत्य् आत्मजैर् वीर कार्या ह्य् अपचितिर् गुरौ । शक्त्याप्रमत्तैर् गृह्येत सादरं गतमत्सरैः ॥ 10 ॥

श्लोक 3.13.11

स त्वम् अस्याम् अपत्यानि सदृशान्य् आत्मनो गुणैः । उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञैः पुरुषं यज ॥ 11 ॥

श्लोक 3.13.12

परं शुश्रूषणं मह्यं स्यात् प्रजारक्षया नृप । भगवांस् ते प्रजाभर्तुर् हृषीकेशो ऽनुतुष्यति ॥ 12 ॥

श्लोक 3.13.13

येषां न तुष्टो भगवान् यज्ञलिङ्गो जनार्दनः । तेषां श्रमो ह्य् अपार्थाय यद् आत्मा नादृतः स्वयम् ॥ 13 ॥

श्लोक 3.13.14

आदेशे ऽहं भगवतो वर्तेयामीवसूदन । स्थानं त्व् इहानुजानीहि प्रजानां मम च प्रभो ॥ 14 ॥

श्लोक 3.13.15

यद् ओकः सर्वभूतानां मही मग्ना महाम्भसि । अस्या उद्धरणे यत्नो देव देव्या विधीयताम् ॥ 15 ॥

श्लोक 3.13.16

परमेष्ठी त्व् अपां मध्ये तथा सन्नाम् अवेक्ष्य गाम् । कथम् एनां समुन्नेष्य इति दध्यौ धिया चिरम् ॥ 16 ॥

श्लोक 3.13.17

सृजतो मे क्षितिर् वार्भिः प्लाव्यमाना रसां गता । अथात्र किम् अनुष्ठेयम् अस्माभिः सर्गयोजितैः । यस्याहं हृदयाद् आसं स ईशो विदधातु मे ॥ 17 ॥

श्लोक 3.13.18

इत्य् अभिध्यायतो नासाविवरात् सहसानघ । वराहतोको निरगाद् अङ्गुष्ठपरिमाणकः ॥ 18 ॥

श्लोक 3.13.19

तस्याभिपश्यतः खस्थः क्षणेन किल भारत । गजमात्रः प्रववृधे तद् अद्भुतम् अभून् महत् ॥ 19 ॥

श्लोक 3.13.20

मरीचिप्रमुखैर् विप्रैः कुमारैर् मनुना सह । दृष्ट्वा तत् सौकरं रूपं तर्कयाम् आस चित्रधा ॥ 20 ॥

श्लोक 3.13.21

किम् एतत् सूकरव्याजं सत्त्वं दिव्यम् अवस्थितम् । अहो बताश्चर्यम् इदं नासाया मे विनिःसृतम् ॥ 21 ॥

श्लोक 3.13.22

दृष्टो ऽङ्गुष्ठशिरोमात्रः क्षणाद् गण्डशिलासमः । अपि स्विद् भगवान् एष यज्ञो मे खेदयन् मनः ॥ 22 ॥

श्लोक 3.13.23

इति मीमांसतस् तस्य ब्रह्मणः सह सूनुभिः । भगवान् यज्ञपुरुषो जगर्जागेन्द्रसन्निभः ॥ 23 ॥

श्लोक 3.13.24

ब्रह्माणं हर्षयाम् आस हरिस् तांश् च द्विजोत्तमान् । स्वगर्जितेन ककुभः प्रतिस्वनयता विभुः ॥ 24 ॥

श्लोक 3.13.25

निशम्य ते घर्घरितं स्वखेदक्षयिष्णु मायामयसूकरस्य । जनस्तपःसत्यनिवासिनस् ते त्रिभिः पवित्रैर् मुनयो ऽगृणन् स्म ॥ 25 ॥

श्लोक 3.13.26

तेषां सतां वेदवितानमूर्तिर् ब्रह्मावधार्यात्मगुणानुवादम् । विनद्य भूयो विबुधोदयाय गजेन्द्रलीलो जलम् आविवेश ॥ 26 ॥

श्लोक 3.13.27

उत्क्षिप्तवालः खचरः कठोरः सटा विधुन्वन् खररोमशत्वक् । खुराहताभ्रः सितदंष्ट्र ईक्षाज्योतिर् बभासे भगवान् महीध्रः ॥ 27 ॥

श्लोक 3.13.28

घ्राणेन पृथ्व्याः पदवीं विजिघ्रन् क्रोडापदेशः स्वयम् अध्वराङ्गः । करालदंष्ट्रो ऽप्य् अकरालदृग्भ्याम् उद्वीक्ष्य विप्रान् गृणतो ऽविशत् कम् ॥ 28 ॥

श्लोक 3.13.29

स वज्रकूटाङ्गनिपातवेगविशीर्णकुक्षिः स्तनयन्न् उदन्वान् । उत्सृष्टदीर्घोर्मिभुजैर् इवार्तश् चुक्रोश यज्ञेश्वर पाहि मेति ॥ 29 ॥

श्लोक 3.13.30

खुरैः क्षुरप्रैर् दरयंस् तद् आप उत्पारपारं त्रिपरू रसायाम् । ददर्श गां तत्र सुषुप्सुर् अग्रे यां जीवधानीं स्वयम् अभ्यधत्त ॥ 30 ॥

श्लोक 3.13.31

पातालमूलेश्वरभोगसंहतौ विन्यस्य पादौ पृथिवीं च बिभ्रतः । यस्योपमानो न बभूव सो ऽच्युतो ममास्तु माङ्गल्यविवृद्धये हरिः ॥ 31 ॥

श्लोक 3.13.32

स्वदंष्ट्रयोद्धृत्य महीं निमग्नां स उत्थितः संरुरुचे रसायाः । तत्रापि दैत्यं गदयापतन्तं सुनाभसन्दीपिततीव्रमन्युः ॥ 32 ॥

श्लोक 3.13.33

जघान रुन्धानम् असह्यविक्रमं स लीलयेभं मृगराड् इवाम्भसि । तद्रक्तपङ्काङ्कितगण्डतुण्डो यथा गजेन्द्रो जगतीं विभिन्दन् ॥ 33 ॥

श्लोक 3.13.34

तमालनीलं सितदन्तकोट्या क्ष्माम् उत्क्षिपन्तं गजलीलयाङ्ग । प्रज्ञाय बद्धाञ्जलयो ऽनुवाकैर् विरिञ्चिमुख्या उपतस्थुर् ईशम् ॥ 34 ॥

श्लोक 3.13.35

जितं जितं ते ऽजित यज्ञभावन त्रयीं तनुं स्वां परिधुन्वते नमः । यद्रोमगर्तेषु निलिल्युर् अद्धयस् तस्मै नमः कारणसूकराय ते ॥ 35 ॥

श्लोक 3.13.36

रूपं तवैतन् ननु दुष्कृतात्मनां दुर्दर्शनं देव यद् अध्वरात्मकम् । छन्दांसि यस्य त्वचि बर्हिरोमस्व् आज्यं दृशि त्व् अङ्घ्रिषु चातुर्होत्रम् ॥ 36 ॥

श्लोक 3.13.37

स्रक् तुण्ड आसीत् स्रुव ईश नासयोर् इडोदरे चमसाः कर्णरन्ध्रे । प्राशित्रम् आस्ये ग्रसने ग्रहास् तु ते यच् चर्वणं ते भगवन्न् अग्निहोत्रम् ॥ 37 ॥

श्लोक 3.13.38

दीक्षानुजन्मोपसदः शिरोधरं त्वं प्रायणीयोदयनीयदंष्ट्रः । जिह्वा प्रवर्ग्यस् तव शीर्षकं क्रतोः सत्यावसथ्यं चितयो ऽसवो हि ते ॥ 38 ॥

श्लोक 3.13.39

सोमस् तु रेतः सवनान्य् अवस्थितिः संस्थाविभेदास् तव देव धातवः । सत्राणि सर्वाणि शरीरसन्धिस् त्वं सर्वयज्ञक्रतुर् इष्टिबन्धनः ॥ 39 ॥

श्लोक 3.13.40

नमो नमस् ते ऽखिलमन्त्रदेवताद्रव्याय सर्वक्रतवे क्रियात्मने । वैराग्यभक्त्यात्मजयानुभावितज्ञानाय विद्यागुरवे नमो नमः ॥ 40 ॥

श्लोक 3.13.41

दंष्ट्राग्रकोट्या भगवंस् त्वया धृता विराजते भूधर भूः सभूधरा । यथा वनान् निःसरतो दता धृता मतङ्गजेन्द्रस्य सपत्रपद्मिनी ॥ 41 ॥

श्लोक 3.13.42

त्रयीमयं रूपम् इदं च सौकरं भूमण्डलेनाथ दता धृतेन ते । चकास्ति शृङ्गोढघनेन भूयसा कुलाचलेन्द्रस्य यथैव विभ्रमः ॥ 42 ॥

श्लोक 3.13.43

संस्थापयैनां जगतां सतस्थुषां लोकाय पत्नीम् असि मातरं पिता । विधेम चास्यै नमसा सह त्वया यस्यां स्वतेजो ऽग्निम् इवारणाव् अधाः ॥ 43 ॥

श्लोक 3.13.44

कः श्रद्दधीतान्यतमस् तव प्रभो रसां गताया भुव उद्विबर्हणम् । न विस्मयो ऽसौ त्वयि विश्वविस्मये यो माययेदं ससृजे ऽतिविस्मयम् ॥ 44 ॥

श्लोक 3.13.45

विधुन्वता वेदमयं निजं वपुर् जनस्तपःसत्यनिवासिनो वयम् । सटाशिखोद्धूतशिवाम्बुबिन्दुभिर् विमृज्यमाना भृशम् ईश पाविताः ॥ 45 ॥

श्लोक 3.13.46

स वै बत भ्रष्टमतिस् तवैषते यः कर्मणां पारम् अपारकर्मणः । यद्योगमायागुणयोगमोहितं विश्वं समस्तं भगवन् विधेहि शम् ॥ 46 ॥

श्लोक 3.13.47

इत्य् उपस्थीयमानो ऽसौ मुनिभिर् ब्रह्मवादिभिः । सलिले स्वखुराक्रान्त उपाधत्तावितावनिम् ॥ 47 ॥

श्लोक 3.13.48

स इत्थं भगवान् उर्वीं विष्वक्सेनः प्रजापतिः । रसाया लीलयोन्नीताम् अप्सु न्यस्य ययौ हरिः ॥ 48 ॥

श्लोक 3.13.49

य एवम् एतां हरिमेधसो हरेः कथां सुभद्रां कथनीयमायिनः । शृण्वीत भक्त्या श्रवयेत वोशतीं जनार्दनो ऽस्याशु हृदि प्रसीदति ॥ 49 ॥

श्लोक 3.13.50

तस्मिन् प्रसन्ने सकलाशिषां प्रभौ किं दुर्लभं ताभिर् अलं लवात्मभिः । अनन्यदृष्ट्या भजतां गुहाशयः स्वयं विधत्ते स्वगतिं परः पराम् ॥ 50 ॥

श्लोक 3.13.51

को नाम लोके पुरुषार्थसारवित् पुराकथानां भगवत्कथासुधाम् । आपीय कर्णाञ्जलिभिर् भवापहाम् अहो विरज्येत विना नरेतरम् ॥ 51 ॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ