श्रीमद्भागवत तृतीय स्कन्ध अध्याय 32
श्रीमद्भागवत तृतीय स्कन्ध अध्याय 32 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

श्लोक 3.32.1
अथ यो गृहमेधीयान् धर्मान् एवावसन् गृहे । कामम् अर्थं च धर्मान् स्वान् दोग्धि भूयः पिपर्ति तान् ॥ 1 ॥
श्लोक 3.32.2
स चापि भगवद्धर्मात् काममूढः पराङ्मुखः । यजते क्रतुभिर् देवान् पित्ंश् च श्रद्धयान्वितः ॥ 2 ॥
श्लोक 3.32.3
तच्छ्रद्धयाक्रान्तमतिः पितृदेवव्रतः पुमान् । गत्वा चान्द्रमसं लोकं सोमपाः पुनर् एष्यति ॥ 3 ॥
श्लोक 3.32.4
यदा चाहीन्द्रशय्यायां शेते ऽनन्तासनो हरिः । तदा लोका लयं यान्ति त एते गृहमेधिनाम् ॥ 4 ॥
श्लोक 3.32.5
ये स्वधर्मान् न दुह्यन्ति धीराः कामार्थहेतवे । निःसङ्गा न्यस्तकर्माणः प्रशान्ताः शुद्धचेतसः ॥ 5 ॥
श्लोक 3.32.6
निवृत्तिधर्मनिरता निर्ममा निरहङ्कृताः । स्वधर्माप्तेन सत्त्वेन परिशुद्धेन चेतसा ॥ 6 ॥
श्लोक 3.32.7
सूर्यद्वारेण ते यान्ति पुरुषं विश्वतोमुखम् । परावरेशं प्रकृतिम् अस्योत्पत्त्य्अन्तभावनम् ॥ 7 ॥
श्लोक 3.32.8
द्विपरार्धावसाने यः प्रलयो ब्रह्मणस् तु ते । तावद् अध्यासते लोकं परस्य परचिन्तकाः ॥ 8 ॥
श्लोक 3.32.9
क्ष्माम्भोऽनलानिलवियन्मनइन्द्रियार्थभूतादिभिः परिवृतं प्रतिसञ्जिहीर्षुः &अम्प्; अव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्माकालं पराख्यम् अनुभूय परः स्वयम्भूः ॥ 9 ॥
श्लोक 3.32.10
एवं परेत्य भगवन्तम् अनुप्रविष्टाये योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः । तेनैव साकम् अमृतं पुरुषं पुराणं ब्रह्म प्रधानम् उपयान्त्य् अगताभिमानाः ॥ 10 ॥
श्लोक 3.32.11
अथ तं सर्वभूतानां हृत्पद्मेषु कृतालयम् । श्रुतानुभावं शरणं व्रज भावेन भामिनि ॥ 11 ॥
श्लोक 3.32.12
आद्यः स्थिरचराणां यो वेदगर्भः सहर्षिभिः । योगेश्वरैः कुमाराद्यैः सिद्धैर् योगप्रवर्तकैः ॥ 12 ॥
श्लोक 3.32.13
भेददृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा । कर्तृत्वात् सगुणं ब्रह्म पुरुषं पुरुषर्षभम् ॥ 13 ॥
श्लोक 3.32.14
स संसृत्य पुनः काले कालेनेश्वरमूर्तिना । जाते गुणव्यतिकरे यथापूर्वं प्रजायते ॥ 14 ॥
श्लोक 3.32.15
ऐश्वर्यं पारमेष्ठ्यं च ते ऽपि धर्मविनिर्मितम् । निषेव्य पुनर् आयान्ति गुणव्यतिकरे सति ॥ 15 ॥
श्लोक 3.32.16
ये त्व् इहासक्तमनसः कर्मसु श्रद्धयान्विताः । कुर्वन्त्य् अप्रतिषिद्धानि नित्यान्य् अपि च कृत्स्नशः ॥ 16 ॥
श्लोक 3.32.17
रजसा कुण्ठमनसः कामात्मानो ऽजितेन्द्रियाः । पित्न् यजन्त्य् अनुदिनं गृहेष्व् अभिरताशयाः ॥ 17 ॥
श्लोक 3.32.18
त्रैवर्गिकास् ते पुरुषा विमुखा हरिमेधसः । कथायां कथनीयोरुविक्रमस्य मधुद्विषः ॥ 18 ॥
श्लोक 3.32.19
नूनं दैवेन विहता ये चाच्युतकथासुधाम् । हित्वा शृण्वन्त्य् असद्गाथाः पुरीषम् इव विड्भुजः ॥ 19 ॥
श्लोक 3.32.20
दक्षिणेन पथार्यम्णः पितृलोकं व्रजन्ति ते । प्रजाम् अनु प्रजायन्ते श्मशानान्तक्रियाकृतः ॥ 20 ॥
श्लोक 3.32.21
ततस् ते क्षीणसुकृताः पुनर् लोकम् इमं सति । पतन्ति विवशा देवैः सद्यो विभ्रंशितोदयाः ॥ 21 ॥
श्लोक 3.32.22
तस्मात् त्वं सर्वभावेन भजस्व परमेष्ठिनम् । तद्गुणाश्रयया भक्त्या भजनीयपदाम्बुजम् ॥ 22 ॥
श्लोक 3.32.23
वासुदेवे भगवति भक्तियोगः प्रयोजितः । जनयत्य् आशु वैराग्यं ज्ञानं यद् ब्रह्मदर्शनम् ॥ 23 ॥
श्लोक 3.32.24
यदास्य चित्तम् अर्थेषु समेष्व् इन्द्रियवृत्तिभिः । न विगृह्णाति वैषम्यं प्रियम् अप्रियम् इत्य् उत ॥ 24 ॥
श्लोक 3.32.25
स तदैवात्मनात्मानं निःसङ्गं समदर्शनम् । हेयोपादेयरहितम् आरूढं पदम् ईक्षते ॥ 25 ॥
श्लोक 3.32.26
ज्ञानमात्रं परं ब्रह्म परमात्मेश्वरः पुमान् । दृश्य्आदिभिः पृथग् भावैर् भगवान् एक ईयते ॥ 26 ॥
श्लोक 3.32.27
एतावान् एव योगेन समग्रेणेह योगिनः । युज्यते ऽभिमतो ह्य् अर्थो यद् असङ्गस् तु कृत्स्नशः ॥ 27 ॥
श्लोक 3.32.28
ज्ञानम् एकं पराचीनैर् इन्द्रियैर् ब्रह्म निर्गुणम् । अवभात्य् अर्थरूपेण भ्रान्त्या शब्दादिधर्मिणा ॥ 28 ॥
श्लोक 3.32.29
यथा महान् अहंरूपस् त्रिवृत् पञ्चविधः स्वराट् । एकादशविधस् तस्य वपुर् अण्डं जगद् यतः ॥ 29 ॥
श्लोक 3.32.30
एतद् वै श्रद्धया भक्त्या योगाभ्यासेन नित्यशः । समाहितात्मा निःसङ्गो विरक्त्या परिपश्यति ॥ 30 ॥
श्लोक 3.32.31
इत्य् एतत् कथितं गुर्वि ज्ञानं तद् ब्रह्मदर्शनम् । येनानुबुद्ध्यते तत्त्वं प्रकृतेः पुरुषस्य च ॥ 31 ॥
श्लोक 3.32.32
ज्ञानयोगश् च मन्निष्ठो नैर्गुण्यो भक्तिलक्षणः । द्वयोर् अप्य् एक एवार्थो भगवच्छब्दलक्षणः ॥ 32 ॥
श्लोक 3.32.33
यथेन्द्रियैः पृथग्द्वारैर् अर्थो बहुगुणाश्रयः । एको नानेयते तद्वद् भगवान् शास्त्रवर्त्मभिः ॥ 33 ॥
श्लोक 3.32.34
क्रियया क्रतुभिर् दानैस् तपःस्वाध्यायमर्शनैः । आत्मेन्द्रियजयेनापि सन्न्यासेन च कर्मणाम् ॥ 34 ॥
श्लोक 3.32.35
योगेन विविधाङ्गेन भक्तियोगेन चैव हि । धर्मेणोभयचिह्नेन यः प्रवृत्तिनिवृत्तिमान् ॥ 35 ॥
श्लोक 3.32.36
आत्मतत्त्वावबोधेन वैराग्येण दृढेन च । ईयते भगवान् एभिः सगुणो निर्गुणः स्वदृक् ॥ 36 ॥
श्लोक 3.32.37
प्रावोचं भक्तियोगस्य स्वरूपं ते चतुर्विधम् । कालस्य चाव्यक्तगतेर् यो ऽन्तर्धावति जन्तुषु ॥ 37 ॥
श्लोक 3.32.38
जीवस्य संसृतीर् बह्वीर् अविद्याकर्मनिर्मिताः । यास्व् अङ्ग प्रविशन्न् आत्मा न वेद गतिम् आत्मनः ॥ 38 ॥
श्लोक 3.32.39
नैतत् खलायोपदिशेन् नाविनीताय कर्हिचित् । न स्तब्धाय न भिन्नाय नैव धर्मध्वजाय च ॥ 39 ॥
श्लोक 3.32.40
न लोलुपायोपदिशेन् न गृहारूढचेतसे । नाभक्ताय च मे जातु न मद्भक्तद्विषाम् अपि ॥ 40 ॥
श्लोक 3.32.41
श्रद्दधानाय भक्ताय विनीतायानसूयवे । भूतेषु कृतमैत्राय शुश्रूषाभिरताय च ॥ 41 ॥
श्लोक 3.32.42
बहिर्जातविरागाय शान्तचित्ताय दीयताम् । निर्मत्सराय शुचये यस्याहं प्रेयसां प्रियः ॥ 42 ॥
श्लोक 3.32.43
य इदं शृणुयाद् अम्ब श्रद्धया पुरुषः सकृत् । यो वाभिधत्ते मच्चित्तः स ह्य् एति पदवीं च मे ॥ 43 ॥