मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण अरण्यकाण्ड सर्ग 60

वाल्मीकि रामायण अरण्यकाण्ड सर्ग 60 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

भृशम् आव्रजमानस्य तस्य अधो वाम लोचनम् ।प्रास्फुरत् च अस्खलत् रामो वेपथुः च अस्य जायते ॥३-६०-१॥

श्लोक 2

उपालक्ष्य निमित्तानि सो अशुभानि मुहुर् मुहुः ।अपि क्षेमम् तु सीताया इति वै व्याजहार ह ॥३-६०-२॥

श्लोक 3

त्वरमाणो जगाम अथ सीता दर्शन लालसः ।शून्यम् आवसथम् दृष्ट्वा बभूव उद्विग्न मानसः ॥३-६०-३॥

श्लोक 4

उद् भ्रमन् इव वेगेन विक्षिपन् रघु नन्दनः ।तत्र तत्र उटज स्थानम् अभिवीक्ष्य समंततः ॥३-६०-४॥

श्लोक 5

ददर्श पर्ण शालाम् च सीतया रहिताम् तदा ।श्रिया विरहिताम् ध्वस्ताम् हेमन्ते पद्मिनीम् इव ॥३-६०-५॥

श्लोक 6

रुदन्तम् इव वृक्षैः च ग्लान पुष्प मृग द्विजम् ।श्रिया विहीनम् विध्वस्तम् संत्यक्त वन दैवतैः ॥३-६०-६॥

श्लोक 7

विप्रकीर्ण अजिन कुशम् विप्रविद्ध बृसी कटम् ।दृष्ट्वा शून्य उटज स्थानम् विललाप पुनः पुनः ॥३-६०-७॥

श्लोक 8

हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति ।निलीना अपि अथवा भीरुः अथवा वनम् आश्रिता ॥३-६०-८॥

श्लोक 9

गता विचेतुम् पुष्पाणि फलानि अपि च वा पुनः ।अथवा पद्मिनीम् याता जल अर्थम् वा नदीम् गता ॥३-६०-९॥

श्लोक 10

यत्नात् मृगयमाणः तु न आससाद वने प्रियाम् ।शोक रक्त ईक्षणः श्रीमान् उन्मत्त इव लक्ष्यते ॥३-६०-१०॥

श्लोक 11

वृक्षात् वृक्षम् प्रधावन् स गिरीम् च अपि नदी नदम् ।बभ्राम विलपन् रामः शोक पंक अर्णव प्लुतः ॥३-६०-११॥

श्लोक 12

अस्ति कच्चित् त्वया दृष्टा सा कदम्ब प्रिया प्रिया ।कदम्ब यदि जानीषे शंस सीताम् शुभ आननाम् ॥३-६०-१२॥

श्लोक 13

स्निग्ध पल्लव संकाशाम् पीत कौशेय वासिनीम् ।शंसस्व यदि सा दृष्टा बिल्व बिल्व उपम स्तनी ॥३-६०-१३॥

श्लोक 14

अथवा अर्जुन शंस त्वम् प्रियाम् ताम् अर्जुन प्रियाम् ।जनकस्य सुता तन्वी यदि जीवति वा न वा ॥३-६०-१४॥

श्लोक 15

ककुभः ककुभ ऊरुम् ताम् व्यक्तम् जानाति मैथिलीम् ।लता पल्लव पुष्प आढ्यो भाति हि एष वनस्पतिः ॥३-६०-१५॥

श्लोक 16

भ्रमरैर् उपगीतः च यथा द्रुम वरो हि असि ।एष व्यक्तम् विजानाति तिलकः तिलक प्रियाम् ॥३-६०-१६॥

श्लोक 17

अशोक शोक अपनुद शोक उपहत चेतनम् ।त्वन् नामानम् कुरु क्षिप्रम् प्रिया संदर्शनेन माम् ॥३-६०-१७॥

श्लोक 18

यदि ताल त्वया दृष्टा पक्व ताल फल स्तनी ।कथयस्व वरारोहाम् कारुण्यम् यदि ते मयि ॥३-६०-१८॥

श्लोक 19

यदि दृष्टा त्वया सीता जम्बो जांबूनद सम प्रभा ।प्रियाम् यदि विजानासि निःशंक कथयस्व मे ॥३-६०-१९॥

श्लोक 20

अहो त्वम् कर्णिकार अद्य पुष्पितः शोभसे भृशम् ।कर्णिकार प्रियाम् साध्वीम् शंस दृष्टा यदि प्रिया ॥३-६०-२०॥

श्लोक 21

चूत नीप महा सालान् पनसान् कुरवान् धवान् ।दाडिमान् अपि तान् गत्वा दृष्ट्वा रामो महायशाः ॥३-६०-२१॥

श्लोक 22

बकुलान् अथ पुन्नागान् च चंदनान्केतकान् तथा ।पृच्छन् रामो वने भ्रान्त उन्मत्त इव लक्ष्यते ॥३-६०-२२॥

श्लोक 23

अथवा मृग शाब अक्षीम् मृग जानासि मैथिलीम् ।मृग विप्रेक्षणी कांता मृगीभिः सहिता भवेत् ॥३-६०-२३॥

श्लोक 24

गज सा गज नासोरुः यदि दृष्टा त्वया भवेत् ।ताम् मन्ये विदिताम् तुभ्यम् आख्याहि वर वारण ॥३-६०-२४॥

श्लोक 25

शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चंद्र निभ आनना ।मैथिली मम विस्रब्धम् कथयस्व न ते भयम् ॥३-६०-२५॥

श्लोक 26

किम् धावसि प्रिये नूनम् दृष्टा असि कमल ईक्षणे ।वृक्षेण आच्चाद्य च आत्मानम् किम् माम् न प्रतिभाषसे ॥३-६०-२६॥

श्लोक 27

तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न ते अस्ति करुणा मयि ।न अत्यर्थम् हास्य शीला असि किम् अर्थम् माम् उपेक्षसे ॥३-६०-२७॥

श्लोक 28

पीत कौशेयकेन असि सूचिता वर वर्णिनि ।धावन्ति अपि मया दृष्टा तिष्ठ यदि अस्ति सौहृदम् ॥३-६०-२८॥

श्लोक 29

न एव सा नूनम् अथवा हिंसिता चारु हासिनी ।कृच्छ्रम् प्राप्तम् न माम् नूनम् यथा उपेक्षितुम् अर्हति ॥३-६०-२९॥

श्लोक 30

व्यक्तम् सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशित अशनैः ।विभज्य अंगानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया ॥३-६०-३०॥

श्लोक 31

नूनम् तत् शुभ दंत ओष्ठम् सुनासम् शुभ कुण्डलम् ।पूर्ण चंद्र निभम् ग्रस्तम् मुखम् निष्प्रभताम् गतम् ॥३-६०-३१॥

श्लोक 32

सा हि चंपक वर्ण आभा ग्रीवा ग्रैवेयक उचिता ।कोमला विलपन्त्याः तु कान्ताया भक्षिता शुभा ॥३-६०-३२॥

श्लोक 33

नूनम् विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लव कोमलौ ।भक्षितौ वेपमान अग्रौ स हस्त आभरण अंगदौ ॥३-६०-३३॥

श्लोक 34

मया विरहिता बाला रक्षसाम् भक्षणाय वै ।सार्थेन इव परित्यक्ता भक्षिता बहु बांधवा ॥३-६०-३४॥

श्लोक 35

हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसे त्वम् प्रियाम् क्वचित् ।हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीते इति पुनः पुनः ॥३-६०-३५॥

श्लोक 36

इति एवम् विलपन् रामः परिधावन् वनात् वनम् ।क्वचित् उद् भ्रमते वेगात् क्वचित् विभ्रमते बलात् ॥३-६०-३६॥

श्लोक 37

क्वचित् मत्त इव आभाति कांता अन्वेषण तत्परः ।स वनानि नदीः शैलान् गिरि प्रस्रवणानि च ।काननानि च वेगेन भ्रमति अपरिसंस्थितः ॥३-६०-३७॥

श्लोक 38

तदा स गत्वा विपुलम् महत् वनम्परीत्य सर्वम् तु अथ मैथिलीम् प्रति ।अनिष्ठित आशः स चकार मार्गणेपुनः प्रियायाः परमम् परिश्रमम् ॥३-६०-३८॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ