मुख्य सामग्री पर जाएँ
ॐ दिव्य ग्रंथ

वाल्मीकि रामायण अरण्यकाण्ड सर्ग 61

वाल्मीकि रामायण अरण्यकाण्ड सर्ग 61 का उपलब्ध मूल पाठ दिव्य ग्रंथ पर पढ़ें। संस्करण और भाषा संबंधित पुस्तक के स्रोत नोट के अनुसार हैं।

वाल्मीकि रामायण के पुस्तक आवरण का चित्र
दिव्य ग्रंथ · मूल पाठ संग्रह

श्लोक 1

दृष्ट्वा आश्रम पदम् शून्यम् रामो दशरथ आत्मजः।रहिताम् पर्णशालाम् च प्रविद्धानि आसनानि च ॥३-६१-१॥

श्लोक 2

अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीम् संनिरीक्ष्य च सर्वशः ।उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ ॥३-६१-२॥

श्लोक 3

क्व नु लक्ष्मण वैदेही कम् वा देशम् इतो गता ।केन आहृता वा सौमित्रे भक्षिता केन वा प्रिया ॥३-६१-३॥

श्लोक 4

वृक्षेण आवार्य यदि माम् सीते हसितुम् इच्छसि ।अलम् ते हसितेन अद्य माम् भजस्व सुदुःखितम् ॥३-६१-४॥

श्लोक 5

यैः सह क्रीडसे सीते विश्वस्तैः मृग पोतकैः ।एते हीनाः त्वया सौम्ये ध्यायन्ति अस्र आविल ईक्षणाः ॥३-६१-५॥

श्लोक 6

सीताया रहितो अहम् वै न हि जीवामि लक्ष्मण ।वृतम् शोकेन महता सीता हरणजेन माम् ॥३-६१-६॥

श्लोक 7

पर लोके महाराजो नूनम् द्रक्ष्यति मे पिता ।कथम् प्रतिज्ञाम् संश्रुत्य मया त्वम् अभियोजितः ॥३-६१-७॥

श्लोक 8

अपूरयित्वा तम् कालम् मत् सकाशम् इह आगतः ।काम वृत्तम् अनार्यम् माम् मृषा वादिनम् एव च ॥३-६१-८॥

श्लोक 9

धिक् त्वाम् इति परे लोके व्यक्तम् वक्ष्यति मे पिता ।विवशम् शोक संतप्तम् दीनम् भग्न मनोरथम् ॥३-६१-९॥

श्लोक 10

माम् इह उत्सृज्य करुणम् कीर्तिः नरम् इव अन्ऋजुम् ।क्व गच्चसि वरारोहे मा मोत्सृज्य - मा मा उत्सृज्य - सुमध्यमे ॥३-६१-१०॥

श्लोक 11

त्वया विरहितः च अहम् त्यक्ष्ये जीवितम् आत्मनः ।इति इव विलपन् रामः सीता दर्शन लालसः ॥३-६१-११॥

श्लोक 12

न ददर्श सुदुःख आर्तो राघवो जनक आत्मजाम् ।अनासादयमानम् तम् सीताम् शोकपरायणम् ॥३-६१-१२॥

श्लोक 13

पंकम् आसाद्य विपुलम् सीदन्तम् इव कुंजरम् ।लक्ष्मणो रामम् अत्यर्थम् उवाच हित काम्यया ॥३-६१-१३॥

श्लोक 14

मा विषादम् महाबुद्धे कुरु यत्नम् मया सह ।इदम् गिरि वरम् वीर बहु कन्दर शोभितम् ॥३-६१-१४॥

श्लोक 15

प्रिय कानन संचारा वन उन्मत्ता च मैथिली ।सा वनम् वा प्रविष्टा स्यात् नलिनीम् वा सुपुष्पिताम् ॥३-६१-१५॥

श्लोक 16

सरितम् वा अपि संप्राप्ता मीन वंजुल सेविताम् ।वित्रासयितु कामा वा लीना स्यात् कानने क्वचित् ॥३-६१-१६॥

श्लोक 17

जिज्ञासमाना वैदेही त्वाम् माम् च पुरुषर्षभ ।तस्या हि अन्वेषणे श्रीमन् क्षिप्रम् एव यतावहे ॥३-६१-१७॥

श्लोक 18

वनम् सर्वम् विचिनुवो यत्र सा जनक आत्मजा ।मन्यसे यदि काकुत्स्थ मा स्म शोके मनः कृथाः ॥३-६१-१८॥

श्लोक 19

एवम् उक्तः तु सौहार्दात् लक्ष्मणेन समाहितः ।सह सौमित्रिणा रामो विचेतुम् उपचक्रमे ॥३-६१-१९॥

श्लोक 20

तौ वनानि गिरीन् चैव सरितः च सरांसि च ।निखिलेन विचिन्वन्तौ सीताम् दशरथ आत्मजौ ॥३-६१-२०॥

श्लोक 21

तस्य शैलस्य सानूनि शिलाः च शिखराणि च ।निखिलेन विचिन्वन्तौ न एव ताम् अभिजग्मतुः ॥३-६१-२१॥

श्लोक 22

विचित्य सर्वतः शैलम् रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ।न इह पश्यामि सौमित्रे वैदेहीम् पर्वते शुभाम् ॥३-६१-२२॥

श्लोक 23

ततो दुःख अभिसंतप्तो लक्ष्मणो वाक्यम् अब्रवीत् ।विचरन् दण्डक अरण्यम् भ्रातरम् दीप्त तेजसम् ॥३-६१-२३॥

श्लोक 24

प्राप्स्यसि त्वम् महाप्राज्ञ मैथिलीम् जनक आत्मजाम् ।यथा विष्णुः महाबाहुः बलिम् बद्ध्वा महीम् इमाम् ॥३-६१-२४॥

श्लोक 25

एवम् उक्तः तु वीरेण लक्ष्मणेन स राघवः ।उवाच दीनया वाचा दुःख अभिहत चेतनः ॥३-६१-२५॥

श्लोक 26

वनम् सुविचितम् सर्वम् पद्मिन्यः फुल्ल पंकजाः ।गिरिः च अयम् महाप्राज्ञ बहु कन्दर निर्झरः ।न हि पश्यामि वैदेहीम् प्राणेभ्यो अपि गरीयसीम् ॥३-६१-२६॥

श्लोक 27

एवम् स विलपन् रामः सीता हरण कर्शितः ।दीनः शोक समाविष्टो मुहूर्तम् विह्वलो अभवत् ॥३-६१-२७॥

श्लोक 28

स विह्वलित सर्व अंगो गत बुद्धिः विचेतनः ।निषसाद आतुरो दीनो निःश्वस्य अशीतम् आयतम् ॥३-६१-२८॥

श्लोक 29

बहुशः स तु निःश्वस्य रामो राजीव लोचनः ।हा प्रिये ति विचुक्रोश बहुशो बाष्प गद्गदः ॥३-६१-२९॥

श्लोक 30

तम् सान्त्वयामास ततो लक्ष्मणः प्रिय बान्धवम् ।बहु प्रकारम् शोक आर्तः प्रश्रितः प्रश्रित अंजलिः ॥३-६१-३०॥

श्लोक 31

अनादृत्य तु तत् वाक्यम् लक्ष्मण ओष्ठ पुट च्युतम् ।अपश्यन् ताम् प्रियाम् सीताम् प्राक्रोशत् स पुनः पुनः ॥३-६१-३१॥

मूल पुस्तक के इंटरैक्टिव पाठक में पढ़ें · सभी मूल पाठ